Waarom Sánchez linkser beleid voert dan hij eigenlijk wil

Tegen oorlog

In A People Betrayed is de scherpzinnige Britse hispanist Paul Preston van mening dat Spanjaarden herhaaldelijk verraden werden door hun eigen corrupte en onbekwame leiders. Oud-premier Felipe González had stellig verzekerd dat Spanje nooit zou toetreden tot de NAVO, maar tekende in 1982 toch voor de Spaanse toetreding, zonder rekening te houden met de antimilitaristische houding van veel Spanjaarden. Die heeft te maken met de Burgeroorlog, waarbij een half miljoen doden vielen en evenveel Spanjaarden het land moesten ontvluchten.

Toen de VS in 2003 een coalitie leidden die Irak binnenviel, kwamen Spanjaarden wekenlang massaal op straat tegen de inval. Toenmalig premier José Maria Aznar van de PP negeerde zelfingenomen de vredeskreet en stortte zich mee in een militair avontuur. Dat duurde tot 2011 en maakte, naargelang de bron, tussen de 151.000 tot 1.033.000 dodelijke slachtoffers (cijfers: Iraq Family Health Survey 2008 en Opinion Research Business Survey 2007).

Maar in juni 2025 zorgde een uitspraak tegen een NAVO-ontwerp voor een van de eerste botsingen tussen premier Sánchez en Donald Trump. Spanje wees het ontwerp af, dat alle bondgenoten opriep om de doelstelling te halen van vijf procent van het bruto binnenlands product aan militaire uitgaven. ‘Dat zou niet alleen onredelijk zijn, maar ook contraproductief’, betoogde Sánchez tegenover de secretaris-generaal van de NAVO, Mark Rutte.

Begin maart 2026 zette Sánchez opnieuw de hakken in het zand toen hij de VS toestemming weigerde om de gezamenlijke militaire bases in Rota en Morón te gebruiken voor aanvallen op Iran.

De standvastigheid van Sánchez vond weerklank bij een groot deel van de progressieve Spaanse samenleving, die meer trots van haar leiders wenste om het hoofd te bieden aan de steeds strijdlustigere houding van de VS. Pedro Sánchez gebruikt zo op een handige manier de internationale agenda om zijn interne achterban te mobiliseren. Tegelijk leidt hij de conservatieve oppositie, die het medialandschap controleert, af.

Sánchez is ook de bemiddelaar geworden tussen Europa en China. In april verklaarde Chinees president Xi Jinping tijdens een staatsbezoek van Sánchez nog dat Spanje ‘aan de juiste kant van de geschiedenis staat’. Internationaal is Sánchez er bovendien in geslaagd een nieuwe progressieve constellatie te vormen met Latijns-Amerika. Hij heeft daarbij de handelsrelaties van de EU gediversifieerd naar andere regionale handelsblokken dan de VS én heeft zich opengesteld voor internationale samenwerking gebaseerd op mensenrechten.

Palestina en Israël

Tegenover de genocide in Gaza en het Israëlisch-Palestijnse conflict verhoudt Spanje zich explicieter pro-Palestijns en kritischer tegenover Israël dan de meeste andere Europese landen. Dat komt voort uit een combinatie van geografische, historische en politieke factoren. Het zuidelijkste puntje van Spanje ligt op slechts 13 kilometer van Marokko, waardoor de Arabische wereld fysiek dichtbij is.

Dit zorgt voor meer begrip en verbondenheid met de Palestijnse zaak binnen de Spaanse samenleving. Spanje heeft altijd gezocht naar goede relaties met het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Dat geldt overigens niet alleen voor de PSOE, ook de PP hecht belang aan die vriendschapsbanden.

Maar ondanks beloften van de Spaanse regering om wapenaankopen uit Israël op te schorten, heeft Spanje tussen oktober 2023 en april 2024 46 contracten voor wapenleveringen met Israëlische bedrijven toegekend of geformaliseerd. Een rapport van het Delàs Centrum voor Vredesstudies in Barcelona stelt dat Spanje sinds het begin van het Israëlische offensief op Gaza voor 1,04 miljard euro aan wapencontracten met Israëlische bedrijven heeft afgesloten. Tien van die contracten zouden zijn afgesloten na oktober 2024, de maand waarin het Spaanse ministerie van Defensie aankondigde alle militaire aankopen uit Israël te staken.

Het was vooral coalitiepartij Sumar die, na een breuk met Podemos, Izquierda Unida en een paar kleinere linkse groepen, de premier onder druk zette om zich krachtiger op te stellen tegenover de Israëlische regering en in het NAVO-dossier. Deed Sánchez dat niet, dan dreigde Sumar het voortbestaan van zijn regering in gevaar te brengen.

Spanje heeft altijd gezocht naar goede relaties met het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Dat geldt niet alleen voor de socialisten, maar ook voor de rechts-conservatieven.

Naast de signalen van de coalitiepartners is er de straat, waar de pro-Palestijnse beweging zeer actief is. Ze is zichtbaar bij massale protesten en zelfs bij sportevenementen, zoals de slotronde van de Vuelta in september 2025. Actievoerders zetten toen de koers stop uit protest tegen de deelname van het Israëlische team Israel-Premier Tech. Een van de slogans die daarbij gescandeerd werd, was: “¡No pasarán!” (Ze komen er niet voorbij!), een duidelijke verwijzing naar het verbeten verzet van de Madrilenen tegen de fascisten tijdens de Spaanse Burgeroorlog.

Eén Spanje, meerdere naties

Sánchez moet ook rekening te houden met regionale eisen, zoals die van Catalonië. Hij moet een manier vinden om de ambities van de verschillende regio’s een plaats te geven.

De Tweede Spaanse Republiek (1931-1939) was een eerste poging om een sociaal-progressief beleid te voeren en tegelijk de regio’s een vorm van zelfbestuur te geven. Die republikeinse stroming leeft vandaag nog steeds en droomt van een Derde Republiek, waarin de regio’s meer zelfbestwuur krijgen.

Het valt op dat de oude republikeinse driekleur nog lang niet uit het straatbeeld verdwenen is en door heel wat progressieve Spanjaarden gekoesterd wordt. En 14 april, de geboortedag van de Tweede Spaanse Republiek, is dan wel geen officiële feestdag, maar er zijn elk jaar burgemeesters en burgers die fier de rood-geel-paarse vlag uithangen.

De impact van het linkse verleden verschilt vandaag sterk per regio. In Catalonië is de linkse traditie historisch sterk, mede door een krachtige arbeidersbeweging en anarchistische invloed. Dit vertaalt zich in progressief beleid en steun voor zelfbeschikking. Linkse ideologie wordt in Catalonië vaak gecombineerd met regionalisme, het streven naar autonomie voor de regio.

In Baskenland vermengt links gedachtegoed zich met nationalistische aspiraties. De afscheidingsbeweging ETA, die tientallen jaren met terreuraanslagen streefde naar onafhankelijkheid en zichzelf officieel ontbond in 2018, had ideologische raakvlakken met marxistische ideeën. Dat maakt de perceptie van ‘links radicalisme’ in de regio complex.

In centralere regio’s zoals Madrid en Castilië is er doorgaans meer steun voor conservatieve politiek. Hier weegt het anticommunistische sentiment uit de Francoperiode zwaarder door in het collectieve geheugen. Links daarentegen is er heel fier op hun hevig gewapend verzet tegen Franco tijdens de burgeroorlog.

Maar bij heel wat progressieve democraten leeft onrust voor de mogelijkheid dat de conservatieve PP zou gaan regeren in coalitie met de extreemrechtse partij Vox, met een antidemocratische agenda. Dit scenario zou het resultaat kunnen zijn van de uitslag van de Spaanse parlementsverkiezingen in 2027.

Die angst voor een doorbraak van Vox zou evengoed een verkiezingszege voor progressief Spaans kunnen betekenen. En tegelijk de grote retour van de PSOE, ten koste van Unidas Podemos en Sumar.

Tot die tijd zal premier Sánchez al zijn strategisch overlevingsinstinct en scherp politiek inzicht moeten inzetten om te regeren met een minderheidscoalitie met partijen die een progressievere ideologie koesteren.