“‘Een Kerstman die Pascuero heet’

De sproeiers op de met gras en bomen bedekte heuvel van Santa Lucia springen aan. Het kost de drie omringende zwervers een paar seconden om zich uit te kleden. Versleten t-shirts, afgetrapte schoenen, halve sokken. Bij gebrek aan een boxer, of dat vermoed ik, blijft de broek aan. De gemeentemedewerker is ze goedgezind en observeert met een glimlach hoe de mannen met genot het verfrissende water ontvangen. Kinderlijk bijna.

Het zal de tijd van het jaar zijn. Het is de tijd van de kersen, de nectarines, de maiskolven en de artisjokken. Het is de tijd van lange rijen voor de ijssalons en de terrassen vol mensen die een chelada drinken, een biertje met limoen, waarvan de rand van het glas bedekt is met zout en indien gewenst Merken, een pittige en rokerige specerij van Mapuche-oorsprong. Petjes en zonnebrillen vormen deel van het straatbeeld. De ventilatoren zijn overal in de aanbieding. Net als de champagne.

Het is kerst. Op belangrijke pleinen staan kerstbomen, in de supermarkten klinkt kerstmuziek en sommige huizen zijn versierd met lampjes, kerstmannen, rendieren en kersttakken. Het is gemiddeld 32 graden en het is kerst. Gevoelsmatig is de zomervakantie in zicht. Wat hier ook zo is, maar dan in december en gecombineerd met de feestdagen. Betekent een ander klimaat ook andere gebruiken?

Overal verkoopt men Pan de Pascua, paasbrood. Verwarrend. De kerstman heet hier El Viejito Pascuero, het oude paasmannetje. Verwarrend. Soms hoor ik Feliz Navidad (Fijne Kerstdagen), soms Feliz Pascua (Fijne Paasdagen). Verwarrend. Mijn vrienden weten eigenlijk niet waarom. Na wat onderzoek blijkt dat de naam is ontstaan ​​in de speelgoedwinkel Bazar Alemán van de gebroeders Krauss, gelegen aan de Plaza de Armas in het centrum van Santiago. In 1905 waren de winkeleigenaren de eersten die een Kerstmanfiguur in de etalage plaatsten. Kerstmis werd destijds in Chili Pascua (Pasen) genoemd en zo ontstond de naam Viejito Pascuero. Alleen in Chili, nergens anders.

24 december is bij uitstek de meest belangrijke avond, zoals eigenlijk overal ter wereld. Het idee is delen met elkaar en niet alleen zijn. Ik heb een etentje met twee vriendinnen. Een geïmproviseerd plan dat op de dag zelf ontstaat. Ik ontvang meerdere berichten van mensen met de vraag of ik niet alleen ben vanavond, of ik ergens ben opgenomen.

Op weg naar mijn vriendinnen zijn de straten verlaten, op een aantal zwervers na. Aan mijn rechterhand is er één naarstig in de vuilnisbak op zoek naar blikjes om de halfvolle plastic zak aan zijn voeten verder mee te vullen. Een ander ligt tegen de gevel van een gebouw te slapen. Verderop zwalpt een derde van de ene kant van de straat naar de andere. Hij maakt wat onbegrijpelijke klanken. Ik loop er toch maar met een boogje omheen. Ik voel me plotseling overdadig met mijn tas waarin een couscous salade, wat biertjes, een fles wijn en een kerstbrood zitten.

Overdaad is waar ik in Nederland moeite mee heb. De meest gebruikte motivatie, of het excuus, is dat we de geboorte van Jezus vieren. Ik voel me meer verbonden met de heidense oorsprong; de viering dat het de kortste dag van het jaar is en hierna de dagen weer langer worden, dat er weer meer licht zal zijn en ruimte voor nieuw leven. In beide gevallen begrijp ik niet waarom dit gepaard gaat met drie dagen lang eten in hoeveelheden waarmee hele families weken gevoed kunnen worden. Ik begrijp het niet, de dwingende noodzaak om al die dagen verplicht met elkaar te delen. De Nederlandse gezelligheid wordt naar een nieuw niveau getild. Er wordt verwacht dat je je familie, schoonfamilie, vrienden, kennissen, collega’s, allemaal ziet. Dat je bij al die bijeenkomsten nog meer drinkt en eet. Dat je eet totdat het ongemakkelijk is, totdat je lijf niet meer wil en de broeksknoop open gaat.

In chili is er volgens de traditie kalkoen, waarbij de Chileense salade van tomaten en uien niet kan ontbreken. Wij hebben gefrituurde kip en tomaat, couscous en groene salade. Geheel volgens gewoonte drinken we Cola de Mono (Aapestaart), een drankje dat doet denken aan Baileys. De basis bestaat uit melk, suiker, koffie en specerijen zoals kruidnagel, kaneel, nootmuskaat en vanille, waaraan aguardiente wordt toegevoegd. Als toetje eten we Pan de Pascua, een kruidige cake met gember, gedroogd fruit en noten. Ook is er Paneton, een zeer verslavende luchtige cake met chocolade.

Twaalf uur is het grote moment waarop de cadeautjes worden uitgepakt, vooral voor kinderen is dit emotioneel, spannend. Wij beperken ons tot proosten met champagne. Er komt er een lading aan fijne kerstberichten binnen. Ik ben niet de maatstaf voor het kerstgevoel en toch voelt dit moment hier, zo ver van huis, belangrijker. Het heeft meer gewicht. Ik begin ook berichten te sturen.

25 december is de dag die families vaak benutten voor het houden van een barbecue, buiten, in een park of op het strand. Zo geschiedt het dat ik aan het zwembad zit van de familie van de vriend van een vriendin. Meerdere keren krijg ik de vraag over kersttradities in Nederland. Samen zijn. Eten, overvloed, veel. Dat zijn de woorden die steeds weer boven drijven . Met een glas rode wijn in mijn hand en een bord vol kalkoen en salades, word ik opgenomen als een van hen. De mens die de Chileen als heel gereserveerd en slecht gehumeurd beschrijft, heeft vermoedelijk zelf met gesloten ogen rondgelopen.

Op 26 december lijkt alles weer normaal. Er wordt gewerkt, weinigen hebben de luxe van een vrije tweede kerstdag. De winkels zijn open, bedrijven bereikbaar. In een laatste stressvolle opleving wordt de financiële en administratieve afsluiting van het jaar voltooid. In het park achter mijn huis zitten de zwervers op hun vaste stek. Het stel dat altijd in gesprek is, lacht, terwijl hij bier drinkt en zij haar haren fatsoeneert. De vrouw met het bol tentje draait onvermoeibaar rond op haar bureaustoel met donkerblauwe zitting. Het groepje mannen naast de fontein is druk aan het discussiëren. Een van hen ligt in een zwarte boxer in de fontein en wast zijn haar. Er is de man met het winkelkarretje vol voornamelijk niet te identificeren items die heen en weer loopt op de paadjes. Minstens drie of vier liggen er in het gras in de schaduw te slapen. Er is rust voor de volgende feestelijke gebeurtenis zich aanbiedt: de overgang van oud- naar nieuwjaar.

De champagne blijft in de aanbieding. Op sociale media verschijnen aankondigingen van de jaarlijkse imposante vuurwerkshow, georganiseerd door Entel, de grootste telefoonprovider van Chili. Voor het eerst in zeven jaar, na de grote sociale protesten in 2019, de corona pandemie en zorgen over veiligheid in de jaren daarna, is de show terug. Inclusief drones, afgezette straten, een verlengde openingstijd van de metro en muzikanten. Hoge verwachtingen en niet weg te denken kritiek. Kritiek vanwege lawaai en het welzijn van kinderen en dieren, kritiek vanwege de grote vervuiling door het vuurwerk. In Chili is zelf vuurwerk afsteken verboden. Er wordt een grote opkomst verwacht voor het evenement, veel emotie en veel chaos.

Op straat zijn er opeens om de paar meter standjes die geel ondergoed verkopen, het symbool voor een gelukkig liefdesleven en financiële voorspoed. Ik koop er eentje. Het kan geen kwaad, wie weet wat het brengt voor 2026.