“‘Racisme staat een solidaire respons in de weg’

Tijdens de laatste weken is er al veel kunnen passeren over de aanstelling van een onderzoeker aan de Universiteit Gent. Het onverdedigbare is verdedigd. Sommigen springen in de bres voor een rasechte racist onder het mom van academische vrijheid en vrije meningsuiting. Anderen voegen geen passende daden bij hun woorden. De deontologische code is blijkbaar een schaamlapje. Een tandeloos stuk papier, wanneer er bij een flagrante schending van weggekeken wordt.

Nochtans is het integrale discours van het betrokken sujet strafbaar. ‘Het gaat om een coherent discours dat rassuperioriteit postuleert, structurele ongelijkheid normaliseert en aanzet tot discriminerend en segregerend handelen. In het Belgische recht valt dat niet onder de bescherming van de vrije meningsuiting, maar onder de strafbepalingen van de antiracismewet. Dat is geen kwestie van ideologische voorkeur, maar van juridische kwalificatie’, zo oordeelt Pierre Thiriar, raadsheer bij het Antwerpse hof van beroep.

Uit het verleden herinneren we ons nog waar rassuperioriteit en de onderverdeling in übermenschen en untermenschen voor gebruikt zijn. Dat “witte suprematie” vandaag de kop op steekt – in een turbulente wereld waar het internationaal recht en mensenrechten met de voeten getreden worden en genocide, ecocide en planetair grensoverschrijdend gedrag welig tieren – zou dan ook alle alarmbellen moeten laten afgaan.

Hogere muren of langere tafels?

Rijke landen dragen een kolossale historische verantwoordelijkheid voor de klimaatoververhitting. Een bijzonder ontwrichtend fenomeen dat tegen 2030 al twee miljard mensen uit de leefbare klimaatniche zou duwen, waarbinnen mensen al millennia konden vertoeven, met gemiddelde jaarlijkse temperaturen van boven de 29°C. Landen zoals Nigeria, Indonesië, Pakistan, India en de Filipijnen zijn landen waar het meeste mensen zullen kampen met zo’n verzengende hittestress. De onderzoekers duiden in Nature Sustainability dat tot één miljard mensen koelere oorden zouden opzoeken.

Opvallend hoe de corrupte Trumpclan verder olie op het vuur gooit door een bedrijf 1 miljard dollar te betalen om windprojecten stop te zetten en dat geld in olie en gas te pompen. ‘Drill baby, drill’ echoot steeds meer ‘grill baby, grill’.

Een solidaire respons is om samen te werken, verantwoordelijkheid te nemen om het probleem ten gronde aan te pakken door kordaat klimaatactie te ondernemen en mensenrechten te vrijwaren. Langere tafels in plaats van hogere muren. Helaas handelt niet iedereen vanuit die logica.

In tijden van onzekerheid en schaarste zien we een tendens die zich terugplooit op de eigen natie, clan of stam. Racisme (of is het angst voor vluchtelingen?) wordt aangewakkerd als politieke brandstof om hogere muren te bouwen. Migreren wordt moeilijker gemaakt wanneer we hogere grensmuren bouwen.

In Europa zijn er bikkelharde pushbacks met de Middellandse Zee als massagraf. Over de Atlantische plas ging de oranje president prat op de bouw van zijn zuidelijke grensmuur. Intussen zaait de paramilitaire groepering ICE dood, angst, onveiligheid en massadeportaties in staten en steden van Minneapolis tot Los Angeles.

Met een tribale reactie wil men de belangen van de eigen clan verdedigen. Absolute elites en eigen vriendjes eerst! Met woedende wapenwedlopen om grondstoffen veilig te stellen. Denk maar aan het Amerikaanse leger als mondiaal imperium dat zich tot de tanden toe bewapent om grondstoffen te kunnen blijven opslokken om het kapitalistische bestel te bestendigen. En om dissidente regimes militair uit het zadel te lichten of met sancties de arm om te wringen natuurlijk, want burgers moeten vooral niet denken dat er alternatieven zijn voor het almachtige kapitalisme dat de hele planeet koloniseert.

Is je beurs niet dik genoeg, of heb je niet de juiste huidskleur, dan mag je het bekopen en dreig je in de vergetelheid te verzanden.

Racisme staat een solidaire respons in de weg. En wast onmenselijk gedrag wit.

Nu planetaire grenzen overschreden zijn, wordt het milieu door white supremacists en white nationalists aangegrepen als munitie voor onversneden racisme en ecofascisme om vlijmscherpe grenzen te trekken en mensen te verwerpen.

Een schoolvoorbeeld hiervan is Garrett Hardins “reddingsbootethiek”, waar niets ethisch aan is. Volgens deze Amerikaan was het oké om bij het overschrijden van de planetaire draagkracht mondiale armen overboord te gooien om zelf het hoofd boven water te houden en de eigen levensstijl veilig te stellen. Het milieu als argument om de historische verantwoordelijkheid van de VS te negeren en geen vraagtekens te plaatsen bij de eigen extreme rijkdom. Milieuracisme als dubieus excuus zodat rijken kunnen blijven vervuilen.

Waar is USAID heengegaan?

Anno 2025 haalde de gekke koning zijn kettingzaag genaamd Elon Musk boven. De politieke passage van deze miljardair en megadonateur aan Trumps herverkiezing liet geen spaander heel van USAID. Trumps keuze om het budget voor buitenlandse hulp te cancellen, resulteert in een verschrikkelijke tragedie.

Op een jaar tijd veroorzaakte deze besparing bijna 800.000 doden. Tegen 2030 zal deze “bezuiniging” 14 miljoen levens kosten, waarvan 4,5 kinderen onder de vijf jaar, volgens onderzoek in het gerenommeerde tijdschrift The Lancet.

De afbraak van USAID is des te schrijnend als je weet dat rijke landen zoals de VS enorm genieten van het internationale handelssysteem. De formele kolonisering is voorbij, maar de neokoloniale extractie draait op volle toeren. Goedkope grondstoffen vloeien massaal van armere naar rijkere landen.

Deze ongelijke handel maakte dat het Globale Noorden van 1990 tot 2015 voor 242 biljoen dollar aan grondstoffen ontvreemdde uit het Globale Zuiden. Goed voor een kwart van het bbp van het Globale Noorden. Dat is 30 keer meer dan het Zuiden in de periode ontving als ontwikkelingshulp. Ontwikkelingshulp die, nu de NAVO op de militariseringstrom klopt, wegsmelt als gletsjers onder de klimaatzon.

Snoeien om te bloeden, laat ons daarop besparen. De armen naaien in plaats van de überrijken te belasten, het zegt veel over de prioriteiten van een regime.

Met het hoofd in de wolken

Techelites dromen luidop om de aardse puinhopen te ontvluchten via escapisme naar pakweg Mars of via transhumanisme met AI-überintelligentie die tijd, ruimte en het leven moet koloniseren. Je brein opslaan in de cloud en het eeuwige leven beschoren zijn, allemaal goed en wel voor die zweverige en wereldvreemde techbro’s, maar wat met ons, arme stumpers? Wat doelloos ronddolen in Zuckerbergs Metaverse?

Racisme, überintelligentie en überrijkdom vormen een gevaarlijke cocktail. Vandaar dat racistische propaganda niet thuishoort aan de universiteit. Noch in de maatschappij. Want racisme is een verdeel-en-heerspolitiek.

Wanneer de arbeidersklasse verdeeld is, vergeet ze dat ze ongeacht de roots van haar leden meer onderling gemeen heeft dan met de heersende kapitalistische klasse. Verdeeldheid komt de elite goed uit, want zo kan de uitbuiting en kolonisering van mens en planeet doorgaan.

De democratische regressie doorgelicht

Ook onze maatschappij is niet immuun voor Trumpiaanse praktijken, die onze democratie uithollen. Ons middenveld staat meer en meer onder druk. Kritische journalistiek wordt de mond gesnoerd, zoals minister Jambon die recent weigerde om Apache subsidies toe te kennen.

Wanneer kritische stemmen gemuilkorfd worden, verschraalt het debat gestaag tot unisono stemmen die het neoliberale verhaal normaliseren. Er is geen alternatief voor besparingen. En extra belastingen zijn taboe.

Terwijl de gemiddelde Belg 42% belastingen en taksen op zijn totale inkomen betaalt, draagt de rijkste 1% amper 24% bij, zo blijkt uit het boek De paradox van ongelijkheid in België van André Decoster en collega’s.

De allerrijksten van onze maatschappij kunnen best meer bijdragen. Dat leerde ik op een donkere winteravond in Tervuren. In het Afrikapaleis ging die avond een event door van Belfius Private Banking voor de gegoede klasse uit Tervuren en omstreken. Een 200-tal gegadigden kregen een inkijk in enkele investeringsopportuniteiten. Robotica en humanoïde robots om als huisslaaf huishoudelijke taken te doen. Kunstwerken die konden oplopen tot boven de 10.000 euro. En tot slot nog iets in de trend van gezondheidszorg, farmacie en geneesmiddelen.

Dat vernam ik tijdens de tramrit richting Brussel van een kennis, die bij het verkeerde evenement was binnengestapt. Deze proMO* kwam net zoals ik kijken naar de herwerking van ‘het Congopanorama’ in het AfricaMuseum dat de koloniale illusie doorprikte. Want het origineel uit 1913 gaf een geïdealiseerd beeld van het Belgische koloniale “beschavingswerk” en moffelde de realiteit weg.

Deze twee werelden in tijd en ruimte zien samenvloeien, was een bevreemdende ervaring. Wanneer zal de opperklasse in Tervuren en elders doorhebben dat individuele pijnstillers niet zullen helpen bij planetair grensoverschrijdend gedrag, of wanneer politici onze liberale democratie stapsgewijs monddood maken.

Als een 200-tal gegoede Tervurenaars elk een dikke duizend euro aan MO* had gedoneerd (of net zoals de gemiddelde Belg belastingen had betaald) dan was dat voldoende om MO*’s geschrapte subsidies te compenseren. Was dat niet een veel gezondere investering geweest?