Afname van wilde bijen in heel Europa

Wilde bijen en zweefvliegen zijn belangrijk voor de mens, ecosystemen en de economie omdat ze een cruciale rol spelen als de bestuivers van planten en gewassen. Maar de populaties hebben het moeilijk, door verdwijnende natuurlijke gebieden, pesticiden en de klimaatverandering.

De nieuwe studie is de meest uitgebreide tot nu toe in Europa, met medewerking van wetenschappelijke instellingen in Frankrijk, België, Servië en Marokko. Het team gebruikte een database met meer dan vier miljoen gegevens van wilde bestuivers van 1921 tot 2020, goed voor zowat 88 procent van alle bekende bijen- en zweefvliegsoorten in Europa.

Soortenrijkdom stabiel

Het goede nieuws is dat de soortenrijkdom relatief stabiel is gebleven: er zijn weinig soorten verdwenen uit Europa. Maar van veel soorten is het geografische leefgebied wel drastisch gekrompen. En dat is een belangrijke waarschuwing, zeggen de onderzoekers.

‘De studie toont hoe de schijnbare stabiliteit van de soortenrijkdom op regionaal niveau grote veranderingen binnen populaties kan maskeren’, zegt bioloog Carlos Martínez-Núñez van het Biologisch Station Doñana in Spanje. ‘Zelfs als het totale aantal soorten stabiel blijft en we nog geen massale uitstervingen waarnemen, worden veel van de soorten minder wijdverspreid in Europa. Dat kan de bestuivingsdiensten in gevaar brengen, waarvan talloze ecosystemen en gewassen afhankelijk zijn.’

Vooral zorgwekkend is dat de meest bedreigde soorten ook de sterkste afname vertonen. En in het geval van zweefvliegen zijn veel soorten pas in de afgelopen jaren ontdekt en beschreven, waardoor de onderzoekers geen idee hebben over hun trends op langere termijn.

Natuurlijke gebieden

De belangrijkste oorzaak voor de afname is het verdwijnen van natuurlijke habitats en bloemrijke gebieden, zeggen de onderzoekers. Ook het toenemende gebruik van pesticiden in de landbouw heeft een belangrijke rol gespeeld. Zo zijn de soorten vooral afgenomen in gebieden waar ook de landbouw het sterkst is geïntensiveerd in de voorbije eeuw.

Maar in de toekomst kan de klimaatverandering snel uitgroeien tot de grootste bedreiging. Dat blijkt ook geografisch: enkel in de Alpen gaat de soortenrijkdom erop vooruit. Dat kan te wijten zijn aan verschillende soorten die vanuit lager gelegen gebieden naar hogere hoogten trekken als reactie op de stijgende temperaturen, denken de onderzoekers.

‘Het is nog niet te laat om de dalende trends om te keren’, zegt bioloog Ignasi Bartomeus, die meewerkte aan de studie. ‘Onze bevindingen laten aanzienlijke afnames zien, maar ze tonen ook aan dat uitstervingen op continentale schaal tot nu toe zeldzaam zijn geweest. Er is dus nog ruimte voor actie.’

Om de populaties te herstellen is het essentieel om hun natuurlijke habitats te behouden, landbouwlandschappen te diversifiëren en ervoor te zorgen dat er het hele jaar door bloemen beschikbaar zijn, zeggen de onderzoekers.