Sensoren in stadstuinen bewijzen: struiken en grassen werken verkoelend tijdens warme zomernachten

Uit metingen in 224 Mechelse tuinen blijkt dat verharding de nachtelijke temperatuur meetbaar doet stijgen, terwijl groen en water er juist voor zorgen dat de stad 's nachts sneller afkoelt. 

Een verharde tuin - denk aan een tuin met veel tegels, opritten en terrassen - slaat overdag warmte op en geeft die 's nachts weer af. Daardoor koelt zo'n tuin trager af dan een tuin met veel gras, struiken en bomen. Het verschil is voelbaar: tussen de meest betegelde en de groenste tuinen uit het onderzoek zat 's nachts een verschil van meer dan een halve graad. Dat lijkt misschien niet veel, maar opgeteld over een hele stad, en over talloze warme zomernachten, maakt dat wel degelijk het verschil tussen goed en slecht slapen tijdens een hittegolf, zeggen de onderzoekers.

Klimaatproject

Tuintesters is een project dat kadert in ‘LIFE Wetlands4Cities’, een Europees gefinancierd project waarmee Mechelen en het Nederlandse Tilburg hun stadscentra klimaatbestendiger maken door wetlands te herstellen en blauwe en/of groene infrastructuur in steden aan te leggen. 

Naast de inspanningen op stadsniveau meten 224 sensoren sinds mei 2023 continu de temperatuur in Mechelse tuinen. De data werden geanalyseerd door de Universiteit Antwerpen en tonen aan dat vergroening wel degelijk een verschil maakt.

Gras voor meer verkoeling 

Wil je optimaal genieten van verkoeling ’s nachts? Kies dan vooral voor laag en open groen zoals gras en struiken, concludeert het onderzoek. ‘Bomen blijven natuurlijk fantastisch: ze geven schaduw overdag en koelen ook 's nachts hun directe omgeving’, zegt Eva Van Malder, onderzoeker aan de Universiteit Antwerpen. ‘Wat opvalt in dit onderzoek, is dat gras en struiken daar een perfecte aanvulling op zijn - hun verkoelend effect is 's nachts nog belangrijker en reikt verder dan dat van een boom alleen.’ 

‘De ideale tuin combineert dus het beste van beide: wat bomen voor schaduw, én voldoende laag groen, dat vaak wat onderschat wordt.’

Een eenvoudige tip voor nog meer verkoeling, aldus van Malder: laat het gras wat langer groeien voordat je het maait. ‘Lang gras kan veel beter koelen, en het huisvest vaak een veel hogere biodiversiteit.’

Evelien Marlier van Natuurpunt is blij met de resultaten van het onderzoek en vooral van het feit dat burgers zelf deel zijn van de oplossing. ‘Je hoeft geen ingenieur te zijn om je buurt koeler te maken - een stukje minder verharding of een rand met meer groen volstaat al’, zegt ze. ‘Als Natuurpunt hopen we dat dit onderzoek mensen niet alleen overtuigt, maar ook echt in beweging brengt.’

Buurttuinieren voor nog meer effect

Het onderzoek bevestigt ook dat vooral de optelsom op buurtniveau telt: wanneer buren samen vergroenen en ontharden, ontstaan grotere, aaneengesloten koele zones. Al die kleine bijdragen mag je inderdaad optellen tot een groter effect, toont het onderzoek.

Daarbij is niet alleen de hoeveelheid groen belangrijk, maar ook de variatie ervan. Dat sluit aan bij recent onderzoek elders, zoals het 'Leuven.cool'-project en het eerdere 'CurieuzeNeuzen in de Tuin': een mozaïek van bomen, struiken en open, bloemrijk groen koelt het best af.

Volgens de Mechelse schepen voor Natuur- en groenontwikkeling Kristof Calvo tonen de resultaten dat elke burger die zijn tuin groener maakt, bijdraagt aan een koelere stad. ‘Dat willen we met onze Buurtboost – waarbij Mechelaars onder andere groenslingers en tegeltuintjes kunnen aanvragen - nog meer stimuleren’, zegt hij.