Taks op tabak werkt: landen zien aantal rokers dalen

Landen die in de afgelopen jaren een hogere taks op sigaretten invoerden, zagen het aantal rokers sterk dalen, concludeert de Wereldgezondheidsorganisatie. De studie focust op vijftien lage- en middeninkomenslanden, samen goed voor zo’n tweederde van de wereldwijde rokers.

De beste resultaten werden behaald in landen waar de overheid doortastend optrad, de belastingen aanzienlijk werden verhoogd en waar tegelijk ook een vereenvoudiging van de belastingstelsels werd doorgevoerd.

Levens gered

De WHO wil meer landen aansporen om de ‘reële prijs’ van tabak, alcohol en suikerhoudende dranken te verhogen tegen 2035. Die prijs rekent ook de gezondheidsimpact van de producten mee.

‘Het bewijs is duidelijk: wanneer overheden schadelijke producten aanzienlijk duurder maken, consumeren mensen minder, worden levens gered en stijgen de overheidsinkomsten‘, zegt Etienne Krug, directeur Gezondheid en Preventie bij de WHO. ‘Enkel kleine, onregelmatige belastingaanpassingen gaan gemakkelijk ten onder aan de inflatie of worden te gemakkelijk gemanipuleerd door de industrie. Landen hebben behoefte aan voorspelbare en ambitieuze verhogingen die tabak, alcohol en suikerhoudende dranken steeds minder betaalbaar maken.’

Filipijnen: een derde minder rokers

Volgens de analyse zijn de Filipijnen een goed voorbeeld van het positieve effect van hogere taksen op tabak. Na een ingrijpende hervorming in 2013 steeg de reële prijs van het best verkochte sigarettenmerk in het land aanzienlijk. Over de hele onderzoeksperiode van 2008 tot 2024 wordt de stijging van de prijs geschat op 638 procent. Tussen 2010 en 2025 daalde het aantal rokers er met ongeveer een derde. De Filipijnen koppelden het belastingbeleid bovendien aan de financiering van de uitbreiding van universele gezondheidszorg.

Ook in Oekraïne steeg de prijs van het best verkochte sigarettenmerk tussen 2008 en 2024 met naar schatting 659 procent, en zag het land een aanzienlijke daling van het aantal rokers.

Uit de analyse blijkt verder nog dat India tussen 2010 en 2025 het aantal rokers zag dalen met naar schatting 43 procent. Ook Pakistan, Brazilië en Bangladesh zagen het aantal rokers met een derde dalen.

Suikertaks

Volgens de WHO biedt die aanpak ook mogelijkheden om de consumptie van suikerhoudende dranken en alcohol aan banden te leggen. Volgens de cijfers benutten veel regeringen immers nog lang niet het volledige potentieel om belastingen op drank ten voordele van de volksgezondheid te keren.

Landen zoals Azerbeidzjan, Frankrijk, Polen, Hongarije, Portugal, de Filippijnen en de Verenigde Republiek Tanzania besteden een deel van de opbrengsten van hun suikertaks aan een uitbreiding van de gezondheidszorg. Panama, Rusland en Zimbabwe gebruiken de opbrengsten voor programma’s ter bestrijding van kanker, diabetes of andere niet-overdraagbare ziekten.

Alcoholtaksen zijn al meer ingeburgerd. Volgens cijfers van de WHO heffen minstens 167 landen wereldwijd nationale taksen op alcohol.