VUB-onderzoek: Steeds minder Vlamingen volgen dagelijks het nieuws

Televisiejournaals, kranten en magazines moeten steeds meer opboksen tegen online nieuws, sociale media, de bijdragen van nieuwsinfluencers en in beperkte mate ook AI-chatbots, stelt het onderzoek bij tweeduizend Vlamingen. Dat maakt het nieuws toegankelijker dan ooit, maar toch leidt dat niet tot meer nieuwsconsumptie. 

Het aandeel Vlamingen dat dagelijks nieuws raadpleegt, daalde van 89% in 2017 naar 72% vandaag. Tegelijk daalt de interesse in nieuws. Waar tien jaar geleden nog 62% van de Vlamingen aangaf zeer sterk geïnteresseerd te zijn in wat er zich afspeelt in de wereld, is dat vandaag nog 36%. Bijna één op de vijf zegt zelfs helemaal niet geïnteresseerd te zijn. 

Newsfluencers

Bij jongeren is de daling in de nieuwsconsumptie het sterkst. Zij zoeken nieuws meer via sociale media en gebruiken ook steeds vaker zogenaamde newsfluencers als aanvullende informatiebron. Die worden gewaardeerd om hun toegankelijke en entertainende stijl, maar tegelijk zijn jongeren kritisch over hun betrouwbaarheid.
 
Ook artificiële intelligentie vindt de weg naar het nieuwsgebruik, al gebruiken Vlamingen het zelden als primaire nieuwsbron. Ze gebruiken toepassingen zoals ChatGPT vooral om artikels samen te vatten, extra achtergrondinformatie te zoeken of bronnen te controleren.
 
Opvallend is dat het vertrouwen in de nieuwsmerken die ze zelf gebruiken relatief hoog blijft, ondanks de afnemende betrokkenheid. ‘Vertrouwen is niet hetzelfde als tevredenheid’, zegt Pauljan Truyens, senior researcher bij onderzoeksgroep imec-SMIT-VUB. 

‘Vooral jongere doelgroepen haken af omdat het nieuws te vaak geen aansluiting vindt bij hun leven of niet inspeelt op hun zorgen.’
 
De vertrouwenskwestie brengt een belangrijke nuance bij in het debat over de toekomst van de journalistiek, zegt medeauteur Ike Picone. ‘In de strijd om aandacht behoren nieuwsmedia niet meteen tot de winnaars. Toch is er een lichtpuntje: mensen vertrouwen nog altijd de nieuwsmerken die ze kennen, ook al vinden ze nieuws steeds vaker op platformen die ze veel minder vertrouwen.’

Bredere trend

De Vlaamse cijfers passen in een bredere Belgische context waarin de mediasector onder toenemende druk staat. Zowel in Vlaanderen als Wallonië kampen de klassieke nieuwsleveranciers met dalende inkomsten uit print, het wegvallen van overheidssteun voor de distributie van kranten, besparingen op subsidies en een steeds sterkere concentratie van mediabedrijven.
 
Tegelijk dwingt de snelle opmars van artificiële intelligentie nieuwsorganisaties tot nieuwe keuzes. Uit onderzoek blijkt dat inmiddels 43% van de Vlaamse mediagebruikers minstens maandelijks generatieve AI gebruikt, tegenover 28% een jaar eerder. Bij studenten loopt dat zelfs op tot meer dan 80%. AI wordt vooral ingezet om snel informatie te vinden, precies het terrein waarop nieuwsmedia traditioneel een belangrijke rol speelden.
 
Volgens de onderzoekers ligt de sleutel tot de toekomst van de journalistiek niet alleen bij technologie, platformen of regelgeving. ‘Het probleem is niet uitsluitend dat nieuws moeilijker de aandacht van mensen vasthoudt’, aldus Picone, ‘maar ook dat veel nieuwsgebruikers zich onvoldoende aangesproken voelen door de manier waarop nieuws wordt gebracht. Vooral jongeren zoeken informatie via alternatieve en toegankelijkere kanalen.’
 
De toekomst van de journalistiek zal in belangrijke mate afhangen van de creativiteit waarmee nieuwsorganisaties nieuwe generaties opnieuw weten te betrekken bij het nieuws, besluiten de onderzoekers.