MO* fietst langs de toekomst, waar de klimaattransitie al realiteit is

Tijdens de fietstocht bezoeken we een van de eerste Gentse woonprojecten dat volledig met warmtepompen wordt verwarmd. Energent bouwde er een centraal systeem op een BEO-veld op 150 meter diepte: in de winter wordt relatief warm water opgehaald en via warmtepompen tot 35 graden gebracht voor vijftig woningen; in de zomer wordt warmte naar beneden gestuurd en koelte naar boven. De ondergrond fungeert zo als seizoensopslag, een oplossing die steeds vaker opduikt nu nieuwbouw niet meer op gas mag.

Afscheid nemen van olie en gas, dat probeert ook ABC Engines, een Gents familiebedrijf dat sinds 1912 motoren bouwt. Vandaag ontwikkelt het grote motoren die kunnen draaien op waterstof, hernieuwbare methanol, (bio)diesel en HVO. ‘De ontwikkeling van deze groene motoren vergde honderden miljoenen euro, volledig gefinancierd doordat aandeelhouders telkens 90 procent van de winst wilden herinvesteren’, zegt CEO Tim Berkmoes.

ABC levert zulke motoren aan grote spelers, onder meer aan het Belgische Jan De Nul. Zo leverde het de motoren voor de Fleeming Jenkin, het nieuwe kabellegschip van Jan De Nul, dat wordt ingezet voor de installatie van onderzeese kabels voor de transmissie van hernieuwbare energie. Een dubbel milieuvoordeel: de motor maakt duurzamere scheepvaart mogelijk en het schip helpt de infrastructuur voor hernieuwbare energie uit te bouwen. Impact op grote schaal.

Transport: van groene scheepsmotoren naar autodelen

Transportimpact op kleinere schaal, maar relatief gezien eveneens aanzienlijk, heeft Dégage. We fietsen door de Zwalmstreek tot Bottelare, waar we stoppen bij Henk Vanden Herrewegen en Sarie De Vrieze, beiden enthousiaste leden en pleitbezorgers van Dégage.

Gewone mensen delen hun auto met ‘volstrekte vreemden’. Ik hoor velen al denken: je eigen auto uitlenen aan mensen die je niet kent?

‘Als je gesteld bent op je wagen als méér dan een louter gebruiksvoorwerp om van punt A naar punt B te raken, of als je voor elke impulsieve ingeving en korte afstand onmiddellijk een auto ter beschikking wil hebben, kies je beter niet voor een particulier autodeelplatform’, zegt Henk. Duidelijke taal.

Je kan zijn woorden ook omdraaien. Als je vindt dat we meer als gemeenschap moeten denken en handelen, dat gebruiksvoorwerpen gedeeld kunnen worden, dat privé-eigendom niet noodzakelijk uitsluitend voor jezelf bestemd is, en dat we te veel spullen hebben die het grootste deel van de tijd ongebruikt blijven, dan is zo’n autodeelplatform wél iets voor jou.

Dégage groeide van een groep vrienden die hun auto wilden delen uit tot een vloot van 570 deelauto’s en 8000 leden. De organisatie koopt zelf geen wagens: de auto’s blijven eigendom van de leden en worden beschikbaar voor alle leden. Dégage is volledig door en voor particulieren georganiseerd. Geen anonieme app zonder menselijk contact, maar rechtstreeks contact met de mensen achter Dégage, met de persoon van wie je de auto leent of aan wie je hem uitleent.

We hoeven privé-eigendom dus heus niet af te schaffen, zoals sommige regimes ooit probeerden en er gruwelijke dwang voor gebruikten. Maar wat als we privé-eigendom niet afschaffen, maar vrijwillig delen?

Waarom zouden we dat met auto’s doen? Wel, één Dégage-auto maakt gemiddeld elf andere auto’s overbodig. De rest, en de andere voordelen van het systeem, lees je op hun website.

Voeding: van hagen tot korte keten

Niet ver van Bottelare ligt Dikkele, een rustig Oost-Vlaams dorpje aan de rand van de Vlaamse Ardennen. Daar begon Karel Houdmont in 2004 de biodynamische boerderij Ourobouros. ‘Dit grote stuk grond was één grote leegte, een modderveld met helemaal niks. We hebben dit van nul opgebouwd, en hagen aangeplant.’ Als Hagelander, het land van vele hagen, is het interessant te horen hoe belangrijk die hagen zijn voor een gezond ecosysteem, waarin bodem en gewassen beter kunnen functioneren.

Nadat we onze fietsen hebben gestald, zien we een prachtig domein vol fruitbomen, kleinfruit en en moestuinen, en bezoekers voor de opendeurdag. Karel vertelt over de nieuwe uitdagingen waarmee hij dit jaar te maken kreeg tijdens de uitzonderlijk hete en droge zomer.

Eerder op de dag waren we in Gent gestopt bij De Vroente, de ‘stadsboerderijwinkel’ aan de Lousbergmarkt. De Vroente verkoopt onder meer groenten en fruit van Ourobouros. Wat zou je zelf kiezen? Groenten en fruit uit een anonieme supermarktketen van een multinational, duizenden kilometers verderop geteeld en vervoerd? Of producten uit een buurtwinkel, geteeld op fietsafstand van de winkel. Veel korter kan de voedselketen niet zijn.

We leren in Gent ook het verschil tussen THT en TGT. THT staat voor ‘ten minste houdbaar tot’. Die datum zegt niet uitsluitend iets over voedselveiligheid. Ook smaak, geur of textuur kunnen veranderen zonder dat een product meteen onveilig wordt. Sommige producten kunnen dus na de THT-datum nog perfect worden geconsumeerd. De angst voor een verstreken THT-datum zorgt mee voor voedselverspilling.

TGT betekent ‘te gebruiken tot’. Na die datum kunnen de voedselveiligheid en de gezondheid wél in het gedrang komen.

Vegetarisch is niet overal ‘vegetarisch’

Nog een stop die de fietsers een nieuw inzicht over voedsel wil bieden, is Veggie=Halal. Dit project van de vzw VOEM groeide uit tot een community van meer dan 300 hobbykoks en foodies met roots uit de hele wereld. Ze organiseren maandelijks gratis kookworkshops in Gent, Antwerpen en Brussel, maar ook eventcatering en pop-uprestaurants.

Als iemand die al de helft van zijn leven vegetarisch eet, vind ik het mooi dat zij mensen bewust maken van de vele vegetarische tradities in keukens over de hele wereld. Alleen wordt dat niet altijd ‘vegetarisch’ genoemd. Zonder vlees koken is vaak gewoon de norm, omdat vlees om allerlei redenen niet altijd op tafel staat of kan staan.

Het woord ‘vegetarisch’ is er ook gekomen als alternatief voor wat op veel plaatsen de norm is geworden: veel vlees eten.

Ook daarover sprak ik Julian Baggini: ‘Het Eat-Lancet-rapport – het belangrijkste mondiale rapport over voedsel, milieu en gezondheid – pleit voor een enorme vermindering van vlees- en zuivelconsumptie. Mensen zijn eraan gewend geraakt om voortdurend deze producten te consumeren doordat intensivering ze goedkoper maakte. We moeten naar een wereld waarin mensen weer relatief kleine hoeveelheden vlees eten.’

En zo zien we, op een lijn van amper dertig kilometer, een wereld van de toekomst.

MO* wil dit ook in en rondom andere centrumsteden aanbieden. Ongetwijfeld zijn er in Leuven, Brussel, Antwerpen, Brugge of Hasselt nog heel wat mensen die niet alleen aan de toekomst bouwen, maar er al in leven.