Roemeense bossen moeten wijken voor IKEA en toerisme

Certificeringsbedrijf onder vuur

In 2020 publiceerde de Britse ngo Earthsight het rapport Flatpacked Forests, waaruit blijkt dat IKEA illegaal gekapt beukenhout uit de Oekraïense Karpaten via een Roemeense leverancier verwerkt in meubels. Dat veroorzaakte flink wat ophef. Maar ook Greenpeace wees de voorbije jaren herhaaldelijk op de rol van het meubelbedrijf in Roemenië.

In het nieuwe rapport geeft Greenpeace het bewijs dat hout uit ecologisch waardevolle bossen van 180 jaar oud in de IKEA-keten belandt, terwijl minder dan 1% van de Roemeense bossen nog ouder dan 160 jaar is. Wanneer IKEA daarmee geconfronteerd wordt, gebruikt het volgens Galusca allerlei argumenten om hun gebrek aan actie te verdedigen. IKEA stelt bijvoorbeeld dat vroegere menselijke impact bossen “minderwaardig” gemaakt zou hebben voor strikte bescherming, waardoor houtwinning in bepaalde gebieden mogelijk zou zijn. ‘Het is alsof ze zeggen: “Anderen hebben hier ook al ingegrepen, dus zo erg is het niet.”’, zegt Galusca. Europese richtlijnen bepalen nochtans dat ook bossen die in het verleden selectief zijn gebruikt, nog steeds kunnen gelden als oud bos – en dus niet gekapt mogen worden – met hoge biodiversiteit, zolang de ecologische samenhang overeind blijft.

‘IKEA verschuilt zich achter technische discussies en certificaten, terwijl oud bos gewoon verdwijnt.’

Daarbovenop blijft IKEA zich verschuilen achter FSC-certificering. De Forest Stewardship Council is een Duitse ngo die wereldwijd garant staat voor duurzaam en sociaal verantwoord bosbeheer, maar ligt al jaren onder vuur. Galusca spreekt over een belangenconflict. ‘De FSC wordt betaald door bosbeheerders en boseigenaren om hun praktijken als “duurzaam” te certificeren. Tegelijk moet het diezelfde partijen controleren en, waar nodig, begrenzen. De FSC wordt dus betaald door de mensen die het zou moeten tegenhouden.’

Bovendien werd de nationale FSC-standaard in Roemenië sinds 2017 niet meer geüpdatet en houdt die geen rekening met nieuw EU-beleid rond biodiversiteit. In FSC-gecertificeerde bossen kan daardoor nog steeds intensief gekapt worden, ook in ecologisch zeer waardevolle stukken oud bos. Greenpeace noemt het label in deze context ‘nauwelijks meer dan een marketinginstrument’.

‘IKEA verschuilt zich achter technische discussies en certificaten, terwijl oud bos gewoon verdwijnt’, concludeert Galusca.

De FSC benadrukt ondertussen dat het systeem de afgelopen jaren werd aangescherpt. In oktober 2025 publiceerde de organisatie een vernieuwde risicoanalyse voor Roemenië, met tientallen indicatoren om sociale en ecologische risico’s bij houtinkoop te beoordelen en om beter aan te sluiten bij Europese ontbossingsregels.

Maar ngo’s blijven kritisch. Organisaties als Forest Peoples Programme, Greenpeace en Rainforest Action Network stellen dat bepaalde mondiale hervormingen het moeilijker kunnen maken om bedrijven verantwoordelijk te houden voor bosvernietiging.

Onderzoekers wijzen er bovendien op dat certificering wel managementsystemen kan verbeteren, maar geen garantie biedt dat alle hout in de keten duurzaam is. Ook de FSC erkent dat houtketens complex zijn en dat risico’s blijven bestaan.

Gemengde houtdepots: zowel legaal als illegaal

‘Behalve het zich verschuilen achter voorbijgestreefde certificaten, kan IKEA volgens het Greenpeace-rapport ook gewoon niet bewijzen dat het geen illegaal gekapt hout gebruikt’, vertelt Galusca.

‘Er zijn tussenhandelsdepots waar hout uit allerlei bronnen samenkomt. Hout uit illegale kap vermengt zich daar met legaal hout. Zodra die stammen bij elkaar liggen, kan geen enkel bedrijf nog met zekerheid zeggen wat de herkomst ervan is’, legt Galusca uit. ‘En IKEA is één van de bedrijven die hout uit zulke depots gebruikt.’

De laatste jaren is illegale houtkap wel degelijk veranderd, maar dan eerder van vorm dan van omvang. ‘Tien jaar geleden zag je hele, volledig kaalgekapte berghellingen. Dat gebeurde zonder toestemming’, zegt Galusca. ‘Nu verschuilt de illegale kap zich in het legale circuit. De volumes die op papier zijn weergegeven, zijn lager dan die er in werkelijkheid verdwijnen. Je ziet vrachtwagens waarvan slechts de helft van de lading wordt aangegeven. Het fenomeen is veranderd, maar niet verdwenen.’

Het nationaal park Piatra Craiului herbergt enkele van de laatste oerbossen. We rijden er een tijd achter een vrachtwagen vol met gekapte boomstammen. Niet veel later zien we, op een berg stammen langs de kant van de weg, een bende houthakkers zitten. Wanneer we vertragen met de auto waarschuwen ze ons met gebaren. Een paar bochten verder duiken meerdere kaalgekapte hellingen op. In de afdaling rijden we opnieuw achter twee vrachtwagens volgeladen met stammen. Zelfs in officieel beschermd gebied, is houttransport een alledaags beeld.

Aan de hand van officiële schattingen illustreert het rapport van Greenpeace hoe erg het is gesteld. In Roemenië wordt jaarlijks ongeveer 38 miljoen m³ hout geoogst, waarvan slechts zo’n 18 miljoen m³ met papieren kan worden getraceerd. De resterende 20 miljoen m³ verdwijnt in een grijze zone van te weinig gedocumenteerde of illegale kap.

‘Je mag alleen oogsten wat het bosbeheerplan toelaat, en dan nog enkel op een manier die het bos toelaat zich te herstellen’, zegt Galusca. ‘Als je structureel dubbel zoveel oogst, betaal je niet enkel geen belastingen – en pleeg je dus fraude –, maar maak je het bos zwakker en minder bestand tegen klimaatstress, plagen en ziekten.’ Het zijn vaak de sterksteen gezondste bomen die verdwijnen, waardoor de overblijvende bossen steeds minder weerbaar worden.

Intimidatie door corrupte houtmaffia

Over de verwevenheid van illegale kap, corruptie en geweld in Roemenië is de voorbije jaren al uitgebreid gerapporteerd. De Europese Commissie startte in 2020 een inbreukprocedure tegen het land wegens de falende aanpak van illegale houtkap. Die procedure loopt nog steeds, maar heeft nog geen resultaten opgeleverd. Daarnaast documenteerden ngo’s tientallen gevallen van intimidatie en geweld tegen boswachters, activisten en burgers die illegale kap aanklaagden. Meerdere boswachters lieten daarbij het leven.

Daar is volgens Galusca weinig aan veranderd. ‘De manier waarop het sociale weefsel wordt aangetast, is echt zorgwekkend’, zegt hij. ‘In bepaalde regio’s zijn bossen de motor van een mono-industrie geworden, waarin de informele macht bij de corrupte houtmaffia ligt. Mensen die lokaal vragen stellen bij kapactiviteiten worden heel kwetsbaar. Ze worden gezien als buitenstaanders en voelen zich bedreigd. Dat gebeurt nog steeds.’

Dat illegale houtkap een gevoelig onderwerp is in de Karpaten, blijkt ook uit hoe moeilijk het lokaal bespreekbaar is. Inwoners reageren vaak ontwijkend of liever helemaal niet.

Wat hier langs de Transfăgărășan gebeurt, staat symbool voor een bredere evolutie: Roemeense natuurgebieden worden steeds toegankelijker en daardoor ook kwetsbaarder.

Roemenië zou veel duidelijker moeten bepalen welke natuur het écht wil beschermen, vindt Galusca, maar doet dat vandaag onvoldoende. Aan de oever van de Donaudelta klinkt eenzelfde bezorgdheid. Ovidiu zet zich in voor natuurbehoud en ziet waardevolle natuur in snel tempo verdwijnen omdat bescherming tekortschiet. Toerisme brengt wel geld in het laatje, maar moet volgens hem zorgvuldiger worden aangepakt.

Trage politiek

Europa heeft al wel degelijk actie ondernomen, waarvan de ambities, althans papier, helder zijn. De EU-Biodiversiteitsstrategie voor 2030 wil minstens 30% van het Europese landoppervlak beschermen, waarvan 10% onder strikte bescherming, inclusief alle resterende primaire en oude bossen. Een eerste deel van die doelen werd met de Nature Restoration Law in 2024 juridisch verankerd. Ook de corporate sustainability due diligence-regelgeving trad in werking, al werd die ondertussen afgezwakt.

Maar in de Roemeense bergen zijn die acties amper voelbaar. ‘De lidstaten lopen achter. Ze handhaven die biodiversiteitsdoelstelling niet actief’, zegt Galusca. ‘We zijn intussen al in 2026 en er is weinig beweging om meer natuur strikt te beschermen. We bewegen zo traag, en de bossen verdwijnen zo snel, dat we tegen het einde van het decennium misschien niets meer hebben om te beschermen.’