Maxime Prévot (Les Engagés): ‘Tegen migratie zijn en tegelijk besparen op ontwikkelingssamenwerking is paradoxaal’

‘Onze’ waarden

De opperbevelhebber van de NAVO is altijd een Amerikaan. We zijn dus niet onafhankelijk van de VS.

Maxime Prévot: ‘Dat stoort me niet zolang de VS ook veruit het meest betalen. Tegelijk is de secretaris-generaal nooit een Amerikaan, terwijl die eigenlijk toch de politieke oriëntaties aanstuurt. Er is een verschil tussen autonomie en onafhankelijkheid: autonomie ontwikkelen betekent niet dat we de banden met de VS doorknippen.’ 

Het stoort u niet dat de Amerikaanse president afstand neemt van veel van onze waarden? Uw beleidsnota pleit nochtans om die waarden assertief te verdedigen. Maar de manier waarop de EU omgaat met de VS, getuigt niet per se van veel assertiviteit, maar veeleer van vleierij. 

Maxime Prévot: ‘Ik begrijp die commentaar. Maar ik wil die wel wat in perspectief zetten. Natuurlijk laat het een zure nasmaak na dat de Amerikanen 15% heffen op onze producten en wij niet hetzelfde doen. Maar de Europese Commissie heeft een deal gesloten die zekerheid en perspectief biedt. Voor investeerders is onzekerheid het ergste. Oké, je kan altijd zeggen: 15% is te veel, maar op zijn minst is er nu weer voorspelbaarheid.’ 

‘Wat betreft de algemene assertiviteit: de EU wil 800 miljard euro in defensie investeren maar dat brengt niet meteen soelaas. Wij hebben decennia gedacht dat de VS onze verdediging zouden blijven garanderen. Nu worden we wakker en stellen vast dat de VS dat niet langer willen doen. Moeten we hen dat kwalijk nemen? Neen, maar omdat we niet geanticipeerd hebben, is onze defensie-industrie niet rijp om de nodige volumes te leveren.’

‘Daardoor zitten we met die dramatische paradox: Oekraïne heeft acute nood aan wapens die we niet snel genoeg kunnen leveren. Alleen de VS hebben die capaciteit. En dus moeten wij nu die wapens daar kopen.’ 

Zegt u daarmee dat we zo afhankelijk zijn dat we voortdurend moeten opletten met wat we zeggen?   

Maxime Prévot: ‘We moeten niet opletten met wat we zeggen. Ik zei onlangs nog dat Europa niet kan dansen naar de melodie van mijnheer Trump. We hebben recht op autonomie in ons buitenlandbeleid.’ 

Europa lijkt nochtans wel erg voorzichtig. 

Maxime Prévot: ‘Voorzichtig zijn in een situatie waarin men zwak staat, is over het algemeen een teken van intelligentie. We moeten ons niet zozeer ergeren aan onze voorzichtigheid maar hard werken zodat we niet meer zwak zijn.’ 

De VS wisten een belangrijk akkoord over de invoering van een CO₂-taks op emissies van de internationale scheepvaart te voorkomen door onderhandelaars af te dreigen. 

Maxime Prévot: ‘Dat wist ik niet. De EU is op het internationale toneel niet de enige stem. Je moet erkennen dat meerdere geopolitieke en financiële polen zich ontwikkelen. Men kan Europa missen en in heel wat gevallen worden onze waarden tegengesproken. Terwijl we lang dachten dat ons maatschappijmodel en onze waarden ook elders de norm waren.’

In uw beleidsnota noemt u klimaat belangrijk. Vindt u het dan niet lastig dat de regering ook op de laatste klimaattop geen standpunt had omdat Vlaanderen en Wallonië het niet eens waren? 

Maxime Prévot: ‘We vinden moeilijk een intra-Belgische consensus over klimaat. Dat was ook zo toen de ecologisten in de regering zaten. De gevoeligheden bij de regeringspartijen verschillen en niet iedereen heeft hetzelfde voluntarisme. Ik betreur dat. Ik spreek namens een politieke partij die ik persoonlijk heb getransformeerd door van de klimaatuitdaging een van de pijlers van ons DNA te maken. Maar ik heb geen absolute meerderheid.’

‘Het is altijd spijtig wanneer België niet ambitieuzer is. Tegelijk moeten we erkennen dat Europa zich zorgen maakt over onze competitiviteit door de tarievenoorlog van Trump, de oneerlijke concurrentie van China en de gestegen energieprijzen. En terecht, want Europa heeft het lastig in vergelijking met andere geopolitieke polen. Er is vrees dat bijkomende klimaateisen onze competitiviteit afzwakken. Maar ik probeer net uit te leggen dat het fout zou zijn om de klimaatuitdaging niet mee te nemen, juist als hefboom voor onze competitiviteit.’

Ongemakkelijk bondgenootschap

Behalve de VS blijft ook Israël een bondgenoot, ook al schendt dat land al 50 jaar verschillende internationale regels. Hoe kijkt u daarnaar? 

Maxime Prévot: ‘Als ons land morgen zijn samenwerking moet stoppen met elk land dat het internationaal recht niet eerbiedigt, eindigen we met een club van vijf. Ik praat die overtredingen niet goed, ik zeg wel dat we ons gewicht moeten kennen.’ 

Ook met het weifelende optreden ten aanzien van de genocide in Gaza toonde de EU hoe selectief ze de internationale regels toepast. 

Maxime Prévot: ‘Ik sta voor de Belgische diplomatie, niet voor die van de wereld. Wij proberen dubbele standaarden te vermijden, en mij zal je zeker niet horen zeggen dat dat makkelijk is. Maar mensenrechten, internationaal recht, integriteit van het grondgebied hebben we met dezelfde verve verdedigd in Oost-Congo, het Midden-Oosten of Darfur. Het klopt dat een groot aantal VN-resoluties niet gerespecteerd wordt. Maar je moet blijven praten want zonder dialoog is er geen mogelijkheid om te evolueren.’ 

Praten is nog iets anders dan een seriële overtreder als Israël warm bejegenen door hem deel te maken van vriendenclubs als Eurosong of het Europees voetbal. 

Maxime Prévot: ‘Dat is waar. Ik ben niet verantwoordelijk voor de standpunten van andere Europese landen. Het Hongarije van Orbán rolt de rode loper uit voor Netanyahu, Duitsland en Oostenrijk vinden het om historische redenen hun plicht om aan de kant van Israël te staan. En dus, als unanimiteit niet mogelijk is in de schoot van de EU, kan ik dat betreuren en aanklagen, maar ik kan het niet negeren. Ik heb wel op nationaal vlak maatregelen voorgesteld. We zijn een van de weinige landen in Europa die een batterij maatregelen namen.’ 

Dat vergde wel veel tijd. 

Maxime Prévot: ‘Inderdaad, maar je moet je collega’s overtuigen. We hebben een coalitieregering. Ik zou graag ’s morgens uitvoeren wat ik de nacht ervoor gedroomd heb maar zo werkt het niet.’ 

Investeren in Afrika

Waar ziet u kansen voor ons land? 

Maxime Prévot: ‘Het Afrikaanse continent is erg belangrijk voor België én voor Europa maar ik denk dat België dat beter beseft dan Europa. Ik werk aan een nieuwe strategische Afrikanota en ik wil iets gelijkaardigs voor Latijns-Amerika, dat we te veel verwaarloosd hebben. Dat deel van de wereld is sterk op Europa gericht, die kans moeten we grijpen.’ 

Die nieuwe partnerships zitten daar? 

Maxime Prévot: ‘Absoluut. Wat betreft Afrika, dat zal de belangrijkste bevolkingsgroei kennen de komende decennia met dus een navenant potentieel aan migratiestromen…’ 

Maar ook economische kansen.

Maxime Prévot: ‘Zeker. De twee. En Europa is de buur van Afrika. Als we niet aan de kant staan van de Afrikaanse landen zodat ze beter hun ontwikkeling kunnen sturen – zonder paternalisme, het wordt een relatie onder gelijken – zouden we een zware fout maken. Pas dan kunnen wij beter de economische kansen grijpen en tegelijk hen zo goed mogelijk bijstaan in hun aanpak van klimaat, bestuur, migratie en gezondheid. Daarom hecht ik veel belang aan de relaties tussen de EU en de Afrikaanse landen. Europa moet ambitieuzer zijn.’ 

Maar zal daar geld voor zijn, ook u bespaart op OS? 

Maxime Prévot: ‘De regering heeft beslist om OS met 25% te verminderen. Dat maakt me niet bijzonder gelukkig maar ik heb dat moeten aanvaarden als onderhandelaar van het regeerakkoord. Zo’n akkoord is altijd de vrucht van een compromis. Je had collega’s die er niet aan wilden raken en anderen die OS wilden afschaffen.’

‘Waar zullen we besparen? In de multilaterale samenwerking betalen we nog onze verplichte bijdragen maar stoppen we met de bonussen. Ik heb beslist dat er in 2025 en 2026 geen impact is op het werk van de ngo’s. Omdat ze met meerjarige programma’s werken en ik niet wil dat lopende programma’s bruusk stoppen.’

‘Vanaf 2027, bij de start van de nieuwe programma’s, zal de enveloppe aangepast worden. Ik heb de keuze gemaakt geen euro te besparen op humanitaire hulp. Dat is 170 miljoen euro per jaar. Vandaag zien we dat noodhulp meer dan ooit onder druk staat terwijl het aantal conflicten en opvangkampen wereldwijd groeit.’ 

Dat wil zeggen dat de andere budgetlijnen meer moeten inleveren?  

Maxime Prévot: ‘In totaal zullen de verschillende budgetlijnen tussen de 24 en 27% moeten inleveren. Het blijft dus voor iedereen in die ordegrootte. Wel is er een fasering die verschilt per deelsector.’

Veel ontwikkelingslanden hebben enorme nood aan investeringen voor jobcreatie. Komt er meer ruimte voor private investeringen nu er steeds minder middelen zijn voor OS? 

Maxime Prévot: ‘Je moet er durven over te praten. Toen ik tien maanden geleden minister werd, was ik verbaasd dat het taboe op private actoren bij een aantal ngo’s nog altijd leeft. Een beetje zoals er aan de ene kant het goede is en aan de andere kant het slechte.’ 

‘En dat terwijl Enabel uitzonderlijk werk verricht, vaak samen met de privésector. BIO doet hetzelfde vanuit een echte overtuiging van OS. Ik begrijp niet waarom je die twee werelden tegenover elkaar moet stellen. Dat doen sommige ngo’s. Geloven dat programma’s die private actoren mobiliseren de OS vervuilen, is karikaturaal.’ 

Sommigen vrezen dat de Global Gateway, het investeringsprogramma van de EU in het globale Zuiden, louter gericht is op onze toegang tot grondstoffen. Schept die ook lokale inkomens en jobs?  

Maxime Prévot: ‘OS is een middel om de plaatselijke bevolking te helpen, daarbij steken we ons hoofd niet in het zand, de wereld is in volle verandering. En dus kan je het terrein vandaag niet overlaten aan andere grootmachten die overal deals maken terwijl wij erbij staan en ernaar kijken als bedrogen echtgenoten.’

‘Er is niets mis mee om aan regeringen te zeggen: “We kunnen niet alleen maar hulp geven zonder verbetering te zien in uw bestuurlijke kwaliteit en in onze economische interacties.” Wij hebben ook belangen, en OS kan een hefboom zijn om daaraan tegemoet te komen. Het is geen one way ticket.’