Jaarrapport Amnesty International waarschuwt voor uitholling internationaal recht

In The State of the World’s Human Rights 2025/26 documenteert Amnesty hoe staten het internationaal recht naast zich neerleggen, wegkijken van schendingen en een internationale orde gebaseerd op mensenrechten niet langer lijken te verdedigen.

Ook België wordt op de vingers getikt. Ons land profileert zich als mensenrechtenvoorvechter, maar moet daar consequenter naar handelen, aldus Amnesty.

Onwettige oorlogen

De wereld bevindt zich in een alarmerende toestand en steeds vaker zien we dat machtige landen, grote bedrijven en politieke bewegingen het internationaal recht ondermijnen, zegt Amnesty International. 

‘De machtigste spelers vallen de fundamenten van de internationale rechtsorde aan, met als doel controle, straffeloosheid en winst. Instellingen die deze rechten moeten handhaven, zoals de Verenigde Naties en het Internationaal Strafhof, worden aangevallen’, luidt de conclusie in het jaarrapport dat de situatie in 144 landen in kaart brengt.

‘We staan voor de zwaarste uitdaging van onze tijd. De mensheid wordt aangevallen door regeringen die hun macht willen opleggen via onwettige oorlogen en flagrante economische chantage’, reageert Wies De Graeve, directeur van Amnesty International Vlaanderen.

Straffeloosheid

Het rapport toont een wereld waarin straffeloosheid heerst: van de Israëlische genocide op Palestijnen in Gaza, de humanitaire catastrofe in Soedan en de Russische bommen op Oekraïense steden, tot de massamoord op betogers in Iran en de willekeurige opsluiting van migranten in de Verenigde Staten.

Maar ook: ‘Landen die deze straffeloosheid kunnen stoppen, keken weg of erger’, zegt Amnesty. ‘De VS ondergroeven openlijk internationale afspraken en instellingen, terwijl andere landen nauwelijks ingrepen. De Verenigde Arabische Emiraten hebben het conflict in Soedan aangewakkerd door geavanceerde Chinese wapens te leveren aan de RSF, die vorige oktober de controle over El Fasher overnamen na een belegering van 18 maanden en daarbij massale moorden op burgers en seksueel geweld pleegden.’

Ook in de de Democratische Republiek Congo (DRC) slaagt de internationale gemeenschap er niet in om een einde te maken aan de gruwelijkheden die de gewapende groepering M23 pleegt op gewone burgers. 

‘Meer recent toont de escalatie van gewapend geweld in het Midden-Oosten na aanvallen van de VS en Israël op Iran, hoe het internationaal recht en de mensenrechten ongegeneerd aan de kant worden geschoven. Het zijn burgers die daarvoor de hoogste prijs betalen in de regio en ver daarbuiten’, aldus De Graeve.

België

België profileert zich als voorvechter van mensenrechten op het wereldtoneel. ‘Soms maken we die rol ook waar’, zegt De Graeve. Hij verwijst onder meer naar de uitdrukkelijke steun van de ministers van Justitie en Buitenlandse Zaken voor het Internationaal Strafhof, en door maatregelen te nemen om wapentransfers naar Israël te stoppen.

‘In september 2025 nam de Belgische regering - onder aanzienlijke druk van de bevolking - ook bijkomende stappen om de genocide in Gaza tegen te gaan. Maar sinds de aankondiging wachten we nog steeds op de uitvoering van de beslissing om producten uit door Israël illegaal bezet gebied te bannen van de Belgische markt. Amnesty is ook bezorgd over de plannen van de gewesten om de regels voor wapenexport te versoepelen.’

Amnesty’s jaarrapport vraagt ook aandacht van België voor het migratiebeleid dat duizenden mensen het recht op opvang, en voor de aanhoudende zorgwekkende toestand in de Belgische gevangenissen. ‘De maatregelen van de regering tot dusver, waaronder een zogenaamde noodwet, hebben niet verhinderd dat de situatie verergerde, met ongekende aantallen mensen die op de grond moeten slapen, onveiligheid en meer mensenrechtenproblemen tot gevolg.’

In het rapport hekelt Amnesty International ook disproportionele beperkingen op vreedzame betogingen, de aanhoudende blokkering van hervormingen rond toegang tot abortus en de subsidies ten voordele van de fossiele brandstoffenindustrie.

Lichtpunt 

Maar er zijn ook lichtpuntjes, stelt de organisatie. ‘Zo kwamen wereldwijd miljoenen mensen op straat tegen onrecht.’ Ook riepen rechtbanken regeringen tot de orde, weigerden havenarbeiders in verschillende steden in Europa mee te werken aan wapentransporten en moet de Filipijnse ex-president Rodrigo Duterte zich voor het Internationaal Strafhof verantwoorden voor zijn dodelijke oorlog tegen drugs.

‘Op talloze plaatsen, gaande van protesten op straat of bij bedrijven, online en in de rechtbanken, in parlementen en in multilaterale fora zagen we ook krachtige uitingen van verzet. Die wereldwijde golf toont dat mensen wel degelijk een verschil kunnen maken’, besluit De Graeve.

‘De wereld heeft nood aan landen en leiders die niet alleen mooie woorden spreken over mensenrechten, maar daar ook consequent naar handelen. België heeft de kans en de plicht om zo'n land te zijn: kijk niet weg, wees consequent in de keuze voor mensenrechten, en zet je schouders mee onder een internationale aanpak die mensenrechten en de rechtsstaat centraal stelt.’