India op stelten: zijn stemrecht, grondwet en democratie bedreigd?

Indiërs zijn terecht trots op hun democratie. De doemscenario’s die Winston Churchill voorzag zijn bij zowat elke verkiezing tegengesproken – op 21 maanden van autoritair bestuur na die volgden op 25 juni 1975, toen Indira Gandhi de noodtoestand uitriep en het parlement naar huis stuurde. Die noodtoestand wordt in India gezien als een grote schandvlek op een verder chaotische maar voorbeeldige democratie. Als de toestand vandaag met die van toen vergeleken wordt, dan moet er een ernstig probleem zijn.

Dat probleem is, kort samengevat, het ondermijnen van het algemeen stemrecht. Sinds juni 2025 werden al meer dan 130 miljoen namen geschrapt van de kieslijsten in dertig staten en uniegebieden in India. Dat vrees is groot dat dit gevolgen heeft op de uitslagen van deelstaatverkiezingen, en erger: dat er een bewuste strategie achter zit.

Bovendien verliezen de geschrapte kiezers vaak ook toegang tot welvaartprogramma’s en zelfs hun recht om op Indiaas grondgebied te verblijven wordt onzeker. De vraag is ook of de revisie van de kieslijsten eerlijk en gelijk voor iedereen gebeurt, of worden vooral moslimkiezers en arme mensen geviseerd? Is er sprake van bewust manipuleren van verkiezingen en dus van het fundamenteel ondergraven van de grootste democratie ter wereld? En ten slotte: is dit allemaal wel legaal en grondwettelijk?

SIR, #noSIR

Hét drieletterwoord waarrond de controverse draait, is SIR. Niet zoals in “mijnheer”, maar als afkorting van Special Intensive Revision of electoral rolls, een speciale en intensieve herziening van de kieslijsten. Die loopt al 15 maanden en de controverse erover is alleen maar toegenomen. Dat is niet verwonderlijk als je de cijfers leest die Newsclick verzamelde over de eerste groep van deelstaten waar de oefening plaatsvond.

In Bihar verdwenen 4,72 miljoen namen van de kieslijsten, in West-Bengalen waren dat er 8,386 miljoen, in Uttar Pradesh 20,445 miljoen, in Gujarat 6,812 miljoen, in Madhya Pradesh 3,425 miljoen, in Tamil Nadu 7,4 miljoen, in Kerala 906.000 …

In Delhi, waar het proces nog lopende is, werden 4,76 miljoen van de 14,5 miljoen kiezers geschrapt met als reden dat ze afwezig, verhuisd of dood waren, en 3,16 miljoen kiezers kwamen op een voorlopige lijst terecht en moeten zich verantwoorden voor “logische discrepanties” – een categorie die bij vorige revisies niet bestond en kan slaan op een verschil in de spelling van de naam van de kiezers en die van hun ouders, een onverklaarbaar klein leeftijdsverschil tussen de kiezers en hun ouders, of gewoon de vaststelling dat ouders meer dan zes kinderen hebben.

Die twijfellijst bevat de namen van zowel de huidige deelstaatpremier van Delhi, Rekha Gupta, als de voorzitter van de Aam Aadmi Party, Arvind Kejriwal. Opgeteld zou meer dan de helft van de kiezers in de hoofdstedelijke regio hun stem kunnen verliezen. In één stembureau bleef er van de oorspronkelijke 729 kiezers welgeteld 1 over na de SIR. In Maharashtra werd begin september 21,12% van de kiezers verwijderd, goed voor zo’n 20,6 miljoen namen.

Minder kiezers, meer macht

De eerste echte commotie over het hele proces ontstond begin dit jaar in West-Bengalen. Daar werd de herziening van de kieslijsten doorgevoerd vlak voor cruciale deelstaatverkiezingen, die voor het eerst en overweldigend gewonnen werden door de BJP van premier Modi, met 207 zetels op 294. De nieuwssite Scroll berekende achteraf dat in de helft van de gewonnen districten het aantal geschrapte kiezers hoger was dan de marge waarmee de BJP de zetel binnenhaalde. Dat is op zich geen sluitend bewijs voor bewuste manipulatie, maar het voedt het vermoeden wel flink.

Niet minder dan 2,2 miljoen kiezers in West-Bengalen gingen in beroep tegen hun verwijdering van de kieslijsten, maar voor velen kwam de dag van de verkiezingen sneller dan de dag waarop hun zaak gehoord werd. Geen erg, vond rechter Joymalya Bagchi: ‘Wie ditmaal niet kan stemmen, kan dat de volgende keer wel doen.’

Maar ook al voor de verkiezingen was er veel te doen over de gehanteerde procedures. Na de publicatie van de eerste versie van de nieuwe kieslijsten voor de deelstaat werden er 3,82 miljoen bezwaren ingediend. 2,22 miljoen daarvan kwamen van kiezers die hun verwijdering betwistten, maar 1,61 miljoen bezwaren kantten zich net tegen de opname van bepaalde namen in de kieslijsten.

Wie die laatste bezwaren ingediend had, werd niet meegedeeld. Lokale partijmilitanten en verantwoordelijken voor stembureau’s kunnen dergelijke bezwaren indienen, maar ze moeten dat met handgeschreven formulieren doen en mogen niet meer dan 10 dergelijke klachten per dag indienen. Dat blijkt op steeds meer plaatsen niet te kloppen met de realiteit.

In het district Babaleshwar in Karnataka werden op 22 september alleen al 1363 bezwaarformulieren ingediend door slechts tien personen. Ze hadden bovendien bijna allemaal betrekking op moslims die onder een ander stembureau vielen dan de indieners.

Onderzoeksjournalistiek maakt het verschil

Uit een explosief onderzoeksdossier in de krant The Indian Express op 23 september bleek dat zelfs twee van de drie leden van de nationale Verkiezingscommissie (ECI) niet geïnformeerd werden over wie dat soort bezwaren ingediend had, noch over de basis of het proces waarmee dat gebeurde.

Blijkbaar handelde het hoofd van de commissie, Gyanesh Kumar, op eigen houtje. Of, vermoeden velen, in opdracht van de BJP-partijtop, ook al is de Verkiezingscommissie grondwettelijk verondersteld volledig autonoom te zijn ten opzichte van de politiek.

Het was dit onderzoeksdossier van The Indian Express dat de sluimerende onvrede over de SIR deed ontploffen. Tot dan liepen de meeste verhalen verloren in de complexiteit van de procedures, wetten en administratieve beslissingen. Tot de journalisten konden vaststellen dat twee EC-leden de voorbije tien maanden minstens veertien keer verzet aantekenden tegen beslissingen van de EC, en die zelfs illegaal noemden.

Daarop reageerde zowel de partijpolitieke oppositie als de jongerenbeweging CJP (de “kakkerlakkenbeweging”) die er eind juli in slaagde om de minister van Onderwijs tot ontslag te dwingen.

Ook The Reporters’ Collective kwam in de dagen na de publicatie in The Indian Express met de ene na de andere onthulling. Op 6 oktober publiceren ze bijvoorbeeld een onderzoek waaruit blijkt dat er in Uttar Pradesh niet alleen 20 miljoen namen geschrapt zijn, maar dat er ook 1,6 miljoen nieuwe namen zijn toegevoegd zonder daarvan de details bekend te maken, zoals vereist door de wet.

De journalisten linken dit onder andere aan een bijeenkomst die de BJP-deelstaatpremier Adityanath belegde enkele uren nadat de voorlopige kieslijsten in Uttar Pradesh gepubliceerd waren. De basiswerkers van de partij kregen daar de opdracht om per kiesbureau minstens 200 nieuwe kiezers toe te voegen. Niet onbelangrijk: een belangrijk deel van de zetels die de BJP verloor tijdens de parlementsverkiezingen van 2024 bevonden zich in Uttar Pradesh. En volgend jaar vinden daar belangrijke deelstaatverkiezingen plaats.

Een woelig weekend

Op 2 oktober, de verjaardag van mahatma Gandhi, riep de CJP op om massaal op straat te komen en het ontslag van Gyanesh Kumar te eisen. De manifestatie in Delhi werd verboden. Elf metrostations werden gesloten, internet werd platgelegd in de regio rond de geplande protestsite en uiteindelijk werden meer dan 700 demonstranten gearresteerd – vaak op hardhandige wijze.

Dat leidde ertoe dat ook op zaterdag 3 en opnieuw op zondag 4 oktober pogingen ondernomen werden om te betogen in Delhi – opnieuw met talrijke arrestaties als gevolg. Onder andere de voorzitster van de All India Student Association werd afgevoerd naar een onbekende locatie, maar haar medestanders lieten op zondagavond weten dat ze vrij en in goede doen was.

Ook de aangekondigde demonstratie in Mumbai op 2 oktober werd verboden, maar uiteindelijk ging die door zonder veel incidenten. Volgens de organisatoren kwamen meer dan 25.000 mensen opdagen, de politie telde er 4000. Op zondag 4 oktober kwamen verschillende oppositiepartijen op straat in Mumbai. Ook in de hoofdstad van Uttar Pradesh kwamen mensen spontaan op straat, terwijl her en der ook andere acties plaatsvonden.

En nu, Modi?

Op maandag 5 oktober komt er een zaak voor het Opperste Gerechtshof waarin vooral de manier van werken van de ECI aangeklaagd wordt. Saillant detail: onder de drie rechters die de zaak behandelen is ook Surya Kant, de rechter die met zijn ongelukkige kakkerlakken-vergelijking een hele beweging van ontevreden jongeren op de been bracht.

De hele week voeren politieke oppositiepartijen nog actie en op vrijdag 10 oktober organiseert de CJP opnieuw een nationale manifestatie in het Shivaji Park in Mumbai. De druk wordt duidelijk op de pan gehouden.

Intussen is die druk op de regering blijkbaar al groot genoeg om de BJP tot een eerste echte reactie te dwingen. Op zondag 4 oktober verwierp de partij de aantijgingen dat kiezers massaal hun stemrecht verloren hadden. ‘Het klopt niet dat er 130 miljoen kiezers van de kieslijsten verwijderd zijn’, schreef de BJP op X. ‘130 miljoen namen werden gemarkeerd onder categorieën als dood, afwezig, verhuisd of dubbel.’ Dat die 130 miljoen mensen minstens voorlopig geen stem kunnen uitbrengen, is volgens de partij blijkbaar geen probleem.

De semantische discussie gaat sowieso voorbij aan het feit dat de onrust rond SIR een veel dieper ongenoegen mobiliseert. De nieuwssite Scroll citeert Vikram Bhurre, een taxichauffeur die samen met zijn dochter deelnam aan de manifestatie in Mumbai. ‘Onze democratie zit in de problemen. Het hele systeem is rot van onder tot boven en zou helemaal omgegooid moeten worden’, stelde hij. Maar voor hem gaat het verder dan stemrecht. ‘Kinderen in China leren AI en hoe ze robots moeten maken, terwijl onze kinderen religie en een oranje vlag in de hand geduwd krijgen, en leren hoe ze moslims moeten haten.’

Yogi Adityanath, deelstaatpremier van Uttar Pradesh en een hindoenationalist van de harde lijn, illustreerde Bhurres zorg met zijn verdediging van de SIR. ‘Het identificeren en verwijderen van namen die onterecht en illegaal op de kieslijsten staan, is essentieel voor India’s veiligheid, eenheid en integriteit’, zei hij op maandag 5 oktober. Daarmee had hij het niet over de democratie, maar suggereerde hij wel dat de geschrapte namen deel uitmaken van een ondermijning van India’s nationale veiligheid.

Vlak voordat tienduizenden op straat kwamen de voorbije dagen publiceerde de ECI een rondschrijven waarin lokale bureauchefs gevraagd worden om binnen de maand de namen van geschrapte kiezers opnieuw toe te voegen op de kiezerslijsten. ‘Een impliciete erkenning van het feit dat het [SIR-]proces tallozen beroofde van hun stemrecht’, schrijft The Hindu. Of dat schuchtere gebaar volstaat of nog tijdig kwam om Gyanesh Kumar en de hele herziening van de kieslijsten te redden, zal in de komende dagen en weken blijken.