“‘‘Internationale solidariteit draait niet alleen om wat wij geven, maar om wat we samen opbouwen’’

Ik ben net terug uit Burundi. Het was, zoals zo vaak, een werkreis. En toch voelt dat woord voor mij nooit helemaal juist. Burundi is het land waar ik ben opgegroeid. Ik ken het land niet alleen uit rapporten, projectvoorstellen of indicatoren, maar uit mijn eigen leven. En toch merk ik elke keer opnieuw hoe anders Burundi eruitziet wanneer je er terugkomt als directeur van een Belgische ngo.

Misschien is het net die dubbele positie die ervoor zorgt dat ik tijdens zo'n reis voortdurend vergelijk. Ik vergelijk wat ik zie in Burundi met wat voor ons in België vanzelfsprekend is. In België vinden we het vanzelfsprekend dat een kind met een oogprobleem tijdig wordt onderzocht en behandeld. Een arts kan cataract vaststellen, een patiënt doorverwijzen naar gespecialiseerde zorg en, wanneer nodig, een operatie inplannen.

In Burundi is die toegang tot gespecialiseerde oogzorg veel minder vanzelfsprekend. Cataract is er de belangrijkste oorzaak van blindheid. Naar schatting zijn ongeveer 17.000 Burundezen van 50 jaar en ouder blind door cataract. Twee op de drie mensen kunnen een cataractoperatie financieel niet betalen. En misschien nog moeilijker om te aanvaarden: naar schatting zijn 1.346 kinderen blind door een niet-behandelde cataract.

Wanneer ik zulke cijfers zie, probeer ik ze nooit alleen als cijfers te bekijken. Ik denk aan de gezinnen die ik tijdens mijn reizen ontmoet. Ouders die niet wisten dat hun kind behandeld kon worden, tot iemand hen de weg wees naar een partnerkliniek van JUSTSEE. Ik denk bijvoorbeeld aan Olivier, een jongetje van negen maanden uit Kayanza, zo’n honderd kilometer ten noorden van Bujumbura. Hij werd blindgeboren door cataract in beide ogen. Dankzij tijdige opsporing en behandeling kan hij vandaag zien.

Zonder die behandeling was hij hoogstwaarschijnlijk zijn hele leven blind gebleven. Hetzelfde geldt voor volwassenen die door onbehandelde cataract niet meer kunnen werken omdat ze niet meer kunnen zien. Achter die cijfers zitten gezinnen, kinderen en volwassenen wier leven er anders kan uitzien wanneer ze op tijd de juiste zorg krijgen.

Cataract is geen abstract ontwikkelingsprobleem. Het is behandelbaar. De medische oplossing bestaat en een operatie van ongeveer 20 minuten kan het zicht herstellen. Toch raken veel mensen niet tot bij die behandeling. Soms omdat ze de operatie niet kunnen betalen, de zorg te ver weg is, maar ook omdat niemand het probleem tijdig herkent. Mensen weten eenvoudigweg niet dat er iets aan hun blindheid kan worden gedaan.

Dat is waar ik met JustSee elke dag mee bezig ben. Een operatie heeft alleen maar zin als de patiënt ze ook bereikt. Dat klinkt misschien als een eenvoudig principe. In de praktijk is het een hele zorgketen die moet werken. Patiënten opsporen, mensen informeren, doorverwijzen, kosten wegnemen, lokale zorgverleners opleiden en zorgen dat kinderen na een operatie ook de juiste opvolging krijgen.

Een sterk gezondheidssysteem bouw je niet in één jaar

Internationale solidariteit gaat voor mij niet over het exporteren van Belgische oplossingen naar andere landen. Het gaat erom lokale systemen sterker te maken, zodat mensen zelf toegang krijgen tot goede zorg.

Na zo'n reis stap ik vervolgens opnieuw op een vliegtuig naar België. Ik kom terug uit een land waar ik opnieuw heb gezien hoeveel er nog nodig is, en stap hier een samenleving binnen die volop nadenkt over besparingen. Ook internationale samenwerking staat onder druk. We moeten keuzes maken. Dat begrijp ik. Als directeur van een organisatie weet ik beter dan wie ook dat middelen niet onbeperkt zijn en dat elke euro verantwoord moet worden.

Maar internationale solidariteit, of ontwikkelingssamenwerking zoals we het vaker noemen, laat zich moeilijk in een begrotingsjaar vatten. Een sterk gezondheidssysteem bouw je niet in één jaar. Een specialist leidt je niet op in enkele maanden. En vertrouwen met een lokale partner en een gemeenschap ontstaat niet zomaar om vervolgens even snel weer te verdwijnen.

Toch hebben we het in België vaak over ontwikkelingssamenwerking als iets wat we aan anderen geven. Na bijna dertig jaar in deze sector ben ik daar anders naar gaan kijken. Internationale solidariteit draait voor mij niet alleen om wat wij geven, maar om wat we samen opbouwen. Als de middelen schaarser worden, moeten we daarom misschien niet alleen vragen hoeveel internationale solidariteit we ons nog kunnen veroorloven. De belangrijkere vraag is welke rol België wil spelen in de wereld. Willen we vooral kortetermijnhulp bieden wanneer een crisis uitbreekt? Of blijven we investeren in de langetermijnopbouw van lokale systemen? Ik weet waar ik zelf voor kies.

Een cataractoperatie kost in onze Afrikaanse programma’s gemiddeld ongeveer 170 euro. Maar de echte investering reikt verder. We leiden lokale verpleegkundigen op om patiënten te screenen, geven chirurgen de kans om ervaring op te bouwen, versterken ziekenhuizen en zorgen ervoor dat gemeenschappen weten waar ze terechtkunnen. Uiteindelijk draait het om een kind dat op tijd wordt behandeld.

Dat is voor mij de kern van een sterke internationale solidariteit: ervoor zorgen dat je op termijn minder nodig bent, omdat lokale systemen sterker zijn geworden.