Is dit het nieuwe mei ’68?
“‘De wijze jeugd’


Jongeren protesteren luidkeels en massaal in heel Europa. En misschien wel het luidste in Frankrijk. Is dit het nieuwe mei ’68? MO*columnist Geert Van Istendael, zelf een kind van die generatie, stelt vast dat de opstandige jongeren vandaag blijk geven van een redelijkheid en bezonnenheid die hij allerminst verwacht had.
Jongeren blijven massaal op straat komen. In Brussel. In Frankrijk. In Duitsland. Elders. In Servië – was dat niet een donker hol vol ruwe nationalisten? – hebben ze de autoritaire baas van het land ten val gebracht door middel van, hou je vast, vrije, democratische verkiezingen. Ik som een paar Europese landen op, maar ook in andere werelddelen protesteert de jeugd op straat.
Is dit het nieuwe mei ’68? Wacht even.
Mei ’68 is legendarisch, iconisch, exemplarisch geworden voor een brede, woelige, antiautoritaire studentenbeweging. Parijs. Cohn-Bendit. Défense d’interdire, verboden te verbieden. Men spreekt van de generatie ’68, ikzelf kom daaruit.
Echter, wat ons land betreft is die benaming onnauwkeurig. Bij ons stroomden de studenten twee jaar eerder op straat, in mei ’66, in één stad, Leuven. De Belgische bisschoppen hadden gedecreteerd dat de Franstalige universiteit in Leuven zou blijven en dat wij allemaal onze bek moesten houden. De boel ontplofte. Spreekkoren scandeerden Leuven Vlaams!
In februari ’68 viel de regering over dat Leuven Vlaams. In mei ’68 waren de straten van Leuven weer rustig. De Franstalige universiteit trok weg uit de stad. Wij hadden gewonnen. Intussen hadden wij een heleboel kasseien uitgebroken en enkele daarvan ook gegooid. Op mijn schrijftafel ligt nog altijd zo’n kassei. Maar de Leuvense middenstanders lieten wij met rust.
De Belgische bisschoppen waren geheel opgetrokken uit oogkleppen. Mijn onbeantwoorde vraag daarbij: hoe is het mogelijk dat die bisschoppen, stuk voor stuk hoog opgeleide, zeer verstandige kerels, zo blind en zo doof konden zijn? Ik kom daarop terug, in een ander land, in een andere eeuw. Nu.
Ultracentralisatie
Wat ik de jongste weken ook las, wat ik ook hoorde of zag, Frankrijk leek wel het vaderland van het hele jongerenprotest te zijn. Journalisten verwezen gretig naar een revolutionaire traditie in Frankrijk, sinds 1789, je weet wel, de glorierijke Franse Revolutie.
Die verwijzing veronachtzaamt een veel oudere Franse rebelse traditie, die van de jacqueries. Dat waren volkse opstanden, meestal boerenopstanden, veel ander volk was er niet, tegen honger of plotse belastingverhogingen of plunderende soldaten. Zij gaan terug tot in de middeleeuwen, de bekendste barstte los in 1358. Zeker, dergelijke opstanden braken uit in allerlei andere landen, van Zwitserland tot Estland, van Engeland tot de wreedaardige boerenoorlog in de Duitse vorstendommen, om niet te spreken over de Kerelsopstand in het Vlaamse kustgebied. Altijd aanwezig zijn honger, ellende, wanhoop en van hogerhand bruut geweld.
In Frankrijk zie je nog een andersoortige woelieken. La Fronde (1648-1653) heeft het land danig verscheurd, maar het was vooral een reactie van instituten (rechtbanken, genaamd parlements) en edelen, tegen de beknotting van hun privileges en tegen belastingen. De frondeurs werden uiteindelijk verslagen. Een nieuwe koning trad aan, zonnekoning, bloedhond, praalhans Lodewijk XIV.
Lodewijk XIV was doodsbang dat overal in zijn immense koninkrijk allerlei ongehoorzame edelmannetjes het kopje weer zouden opsteken. Dus dwong hij hen – bijna – allemaal naar Versailles en Parijs te komen, binnen zijn onmiddellijke gezichtskring. Lodewijk XIV centraliseerde alles en iedereen tot het alleruiterste van het uiterste. De Franse Revolutie trok die ultracentralisatie zo mogelijk nog verder door. Tot op heden gaat Frankrijk eronder gebukt.
Die jonge kritiek richt zich op de algehele scheefgroei van de Franse staathuishoudkunde en geloof me vrij, de onze wijkt daar niet zo heel veel van af.
Dat wordt nog versterkt door de Franse obsessie met technocratische excellentie. De top daarvan zijn de grandes écoles en die grote scholen staan boven de universiteiten. Heel ver boven. Voor het beleid dat het dagelijkse leven in de republiek reguleert, heb je de École Nationale d’Administration, de ENA. De afgestudeerden noemt men énarques.
Als je de lijst politici-énarques, van welke kleur dan ook, bekijkt die het lot van Frankrijk bepaald hebben, begint het je te duizelen: Giscard d’Estaing, Chirac, Hollande, Fabius, Rocard, Balladur, Juppé, Jospin, en natuurlijk Macron. Voeg daarbij de talloze hoge ambtenaren die uit dezelfde bakvorm komen. Het is werkelijk een bestuurlijke kaste, al wordt dat krachtig ontkend. Hun geldt mijn opmerking van daarnet, die over de oogkleppen.
En dan verhoogt die kaste de benzineprijzen en rennen de gele hesjes huilend van woede de straten op. Stukken minder dan de regeerders in ons koninkrijkje snappen de gladde opperrepublikeinen dat bijvoorbeeld de ongelijkheid in Frankrijk niet alleen afgronddiep is, maar dat die ongelijkheid vandaag de dag ook nog eens véél beter zichtbaar is dan ooit. Dat de sociale zekerheid vervaarlijk aan het wankelen gaat. Als je maar bespaart en bespaart. Dachten zij dan dat de Franse jeugd zich daar niets van aantrekt? Dat die meisjes en jongens dat niet zien?
Of dan voeren ze (in 2018) een online platform in waar je je kunt aanmelden voor een opleiding hoger onderwijs, Parcoursup heet het ding. Maar de maatstaven en de algoritmes blijken volstrekt ondoorzichtig te zijn en het versterkt ook nog eens een keer de sociale ongelijkheid in het hoger onderwijs. Een parlementair rapport noemt het een technisch succes, maar een politiek mislukking. Alweer die oogkleppen. Geen wonder dat de protesterende Franse jongeren de afschaffing van Parcoursup eisen.
Denk nu niet dat de jonge Fransen alleen voor hun eigen studentenbelangetjes betogen. Jazeker, ze willen scholen zonder lekkende daken en met schone toiletten. Jazeker, ze willen dat hun leerkrachten echt les komen geven. Zoals de jonge Belgen en de jonge Duitsers enzovoort. Het is een godvergeten schande dat in ons steenrijke Europa de muren van klaslokalen afbladderen en leerlingen op de vloer moeten zitten. Dan klotsen de geldstromen toch helemáál de verkeerde richting uit.
Maar de blik in de tienduizenden jonge ogen is wijder. Die jonge kritiek richt zich op de algehele scheefgroei van de Franse staathuishoudkunde en geloof me vrij, de onze wijkt daar niet zo heel veel van af. Zij willen een fatsoenlijke toekomst, niet meer, maar ook niet minder. Zij roepen en tieren omdat de van hun alwetendheid overtuigde technocraten in Parijs hen niet waarnemen. Wég met die oordoppen, wég met die blinde vlekken, wég met die oogkleppen.
Zij willen, stel je voor, echt les krijgen van echte leerkrachten.
In Frankrijk is er nog een andere moeilijkheid, een karaktertrek die jammer genoeg ook in ons eigen landje begint op te duiken. De Fransen hebben geen zintuig voor compromis. Je kunt het lezen bij invloedrijke intellectuelen, zoals Didier Éribon of Annie Ernaux (Nobelprijs literatuur 2022) of in de kolommen van Le Monde Diplomatique. Het is alles of niets. Tussenwegen zijn verachtelijk.
Wij, Belgen, zijn wandelende compromissen. Op dat punt bekijken de Fransen ons soms met heimelijke, maar niet begrijpende afgunst. Ze hebben het dan over le bon sens belge, het Belgische gezond verstand. Voor Fransen is compromis haast synoniem met verraad. De Fransen willen onwrikbaar vasthouden aan hun grands principes en hebben de grootste moeite op zelfs de kleinste afwijkingen toe te staan. Zij willen tot elke prijs de vurige hengst en verafschuwen de manke, lamme kameel.
Wat mij nu opvalt, is dat de jonge Fransen, zelfs in hun luidkeelse en terechte protest, juist wél een grote bezonnenheid vertonen. Natuurlijk verafschuwen zij het gewelddadige machtsvertoon van de politie, in het bijzonder van de CRS (Compagnies Républicaines de Sécurité, zij waren in 1968 al berucht). Maar de scholieren en studenten geven blijk van een redelijkheid die ik bij opstandige jongeren allerminst verwacht had.
Zij willen, stel je voor, echt les krijgen van echte leerkrachten. Wij wilden het onderwijzend personeel de laan uitsturen, wij wisten het allemaal veel beter. Never trust anyone over thirty, vertrouw nooit iemand die ouder is dan dertig, wauwelden wij, een Amerikaanse goeroe achterna. Eigenlijk waren wij meestal een bende arrogante snotneuzen. De jonge Fransen vandaag zijn verstandige, gematigde, zelfbewuste, republikeinse burgers die opkomen voor hun basisrechten. Wat een vooruitgang!
En de verwoestingen dan? De plunderingen? Het stadhuis van Limoges affakkelen?
Mijn hart bloedt, ik kom al meer dan veertig jaar in Limoges en dat krullerige style pompier stadhuis was altijd weer een lust voor het oog. Nee hoor, winkelruiten aan diggelen slaan, winkelrekken leegroven, oppassende voorbijgangers molesteren, geen seconde begrip kan en wil ik opbrengen voor de kreet cassez tout!
Ik, oude knar, deel ten volle het protest tegen de schaamteloze ongelijkheid die de jongeren treft en zal treffen.
De Franse republiek heeft sinds de jaren zeventig van vorige eeuw miljarden – omgerekend in euro’s – gepompt in de achterstandswijken van de grote steden, de banlieues, en ja, dat blijkt dus grotendeels weggegooid geld te zijn. Het oude republikeinse ideaal van Frankrijk als une douce mère, een lieve moeder, moderner uitgedrukt, de naadloze integratie voor iedereen in de grootse, uniforme republiek is knalhard te pletter geslagen tegen de betonnen muren van de HLM’s.
De Franse auteur Omar Youssef Souleymane, die in Syrië geboren werd en er opgroeide en die in 2012 wegvluchtte, waarschuwt zijn nieuwe vaderland Frankrijk voor fanatiek islamistisch misbruik aan de rand van het jongerenprotest. In zijn roman Une chambre en exil (2022) beschreef hij al hoe hij, aankomend in Frankrijk, botste op het fundamentalisme dat hij net was ontlopen. Volgens een studie van Ifop, een der betrouwbaarste instituten voor opiniepeilingen in Frankrijk, zou 30 procent van de moslims jonger dan 25 jaar zichzelf extreem religieus noemen, schrijft hij (Die Zeit, nr. 47, 29 oktober 2026).
Souleymane is een overtuigd voorstander van de Franse laïcité, de grondige scheiding tussen godsdienst en overheid, een hoeksteen van het hele republikeinse, democratische bestel. Niet voor niets vind je die laïcité in artikel 1 van de Franse grondwet. Dat maakt de Franse republiek tot een vijand in de ogen van de onverzoenlijke fractie der moslims. De linkse presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon van La France Insoumise en zijn medestanders spuwen Omar Youssef Souleymane uit.
Dat de overdonderende meerderheid van de jongeren met het zinloze geweld, wat ook de oorzaken mogen zijn, niets te maken wil hebben, getuigt van een wijsheid die ik, heel eerlijk gezegd, tot voor heel kort niet meteen associeerde met jeugd. Maar ik heb mijn mening terzake bij het groot vuil gezet.
Ik, oude knar; deel ten volle het protest tegen de schaamteloze ongelijkheid die de jongeren treft en zal treffen en die de beschaafde verworvenheden van Europa, ik noem sociale zekerheid, vrijwel kosteloos onderwijs, betaalbaar wonen, al een paar tientallen jaren aan het aanvreten is in naam van hoogst twijfelachtige economische dogma’s. Die dogma’s richten ons allen ten gronde.
Diep in de negentiende eeuw analyseerde een der grootste politieke denkers aller tijden, de Fransman Alexis de Tocqueville, de diepere oorzaken van de Franse Revolutie. De Franse adel in de achttiende eeuw, zo Tocqueville, beknotte en verarmde het volk. En verder: … quand je verrai des institutions démocratiques s’établir chez un peuple où régnera une grande inégalité dans les conditions, je considérerai ces institutions comme un accident passager, als ik democratische instellingen zal zien ontstaan bij een volk waar grote ongelijkheid heerst in de levensomstandigheden, dan zal ik die instellingen beschouwen als een voorbijgaande toevalligheid.
Wij mogen de protesterende jongeren niet in de steek laten.
Lees ook
Niets missen?
Abonneer je op (één van) onze nieuwsbrieven.

Word proMO*
MO* heeft geen betaalmuur en is er voor iederéén. Dat kan alleen dankzij de steun van proMO*s, want diepgravende journalistiek kost tijd en geld.
Je helpt ons groeien en zorgt ervoor dat we al onze verhalen gratis kunnen verspreiden. Je ontvangt vier keer per jaar MO*magazine én extra edities.
Je bent gratis welkom op onze evenementen en maakt kans op gratis tickets voor concerten, films, festivals en tentoonstellingen.
Je kan in dialoog gaan met onze journalisten via een aparte Facebookgroep.
Je ontvangt elke maand een exclusieve proMO*nieuwsbrief.
Je volgt de auteurs en onderwerpen die jou interesseren en kan de beste artikels voor later bewaren.
Per maand
€4,60
Betaal maandelijks via domiciliëring.
Meest gekozen
Per jaar
€60
Betaal jaarlijks via domiciliëring.
Voor één jaar
€65
Betaal voor één jaar.
Ben je al proMO*
Log dan hier in

